Φύλαξη των Στροφάδων Νήσων από το Εθνικό Θαλάσσιο Πάρκο Ζακύνθου

Του ΓΙΩΡΓΟΥ ΚΑΡΡΗ, Βιολόγου - Ορνιθολόγου

Aπό φέτος ο Φορέας Διαχείρισης του Εθνικού Θαλάσσιου Πάρκου Ζακύνθου υλοποιεί πρόγραμμα φύλαξης των Στροφάδων με τέσσερις κατάλληλα καταρτισμένους φύλακες, εξοπλισμένους με φουσκωτό σκάφος, οι οποίοι ανά δύο θα εναλλάσσονται κάθε εβδομάδα μέχρι και το τέλος της τρέχουσας χρονιάς.

Αξίζει να σημειωθεί ότι το πρόγραμμα φύλαξης ενισχύθηκε φέτος τόσο από τις λιμενικές αρχές όσο και από ιδιωτικούς φύλακες της Μητρόπολης Ζακύνθου προκειμένου η φύλαξη των νησιών να είναι αυστηρά αποτελεσματική κατά την κρίσιμη περίοδο της Άνοιξης οπότε και στο παρελθόν πλωτά σκάφη με λαθροθήρες προσέγγιζαν από παντού τα Στροφάδια και προκαλούσαν μία άνευ προηγουμένου σφαγή μεταναστευτικών πουλιών (κυρίων τρυγονιών).

Τόσο η ΕΟΕ (μέσα από το πρόγραμμα των IBA caretakers) και το Τμήμα Τεχνολογίας Περιβάλλοντος και Οικολογίας του ΤΕΙ Ιονίων Νήσων με τη συστηματική μελέτη και έρευνα τα τελευταία τρία χρόνια, όσο και η Μητρόπολη Ζακύνθου με τις πιέσεις που άσκησε προς όλους τους αρμόδιους φορείς, συνέδραμαν ουσιαστικά προκειμένου η φύλαξη από τις αρμόδιες αρχές να αναγνωριστεί ως μία από τις σημαντικότερες προτεραιότητες για την προστασία και την ορθολογική διαχείριση της ευρύτερης περιοχής.

Απώτερος στόχος όλων μας είναι το φετινό πρόγραμμα φύλαξης να μην αποτελέσει μία φωτοβολίδα αλλά μία αναπόσπαστη δράση της συνολικής διαχείρισης του Εθνικού Θαλάσσιου Πάρκου Ζακύνθου.

Λεζάντες φωτογραφιών:
Εικόνα 1. Ο Φορέας Διαχείρισης Εθνικού Θαλάσσιου Πάρκου Ζακύνθου, οι Λιμενικές Αρχές και οι ιδιωτικοί φύλακες της Μητρόπολης Ζακύνθου συνεργάστηκαν φέτος για την αποτελεσματική φύλαξη των νησιών από τη λαθροθηρία.
Εικόνα 2. Οι συστηματικές καταγραφές θαλασσοπουλιών αλλά και η μελέτη της μετανάστευσης στα Στροφάδια.

Προκαταρκτικά αποτελέσματα από τη μελέτη της εαρινής μετανάστευσης στo σύμπλεγμα των Στροφάδων νήσων κατά την περίοδο 2-8 Μαΐου 2009

Γράφει ο Γιώργος Καρρής
Βιολόγος - Ορνιθολόγος

Η οικολογική σημασία αυτού του νησιωτικού συμπλέγματος των Στροφάδων αναδεικνύεται πολύ περισσότερο κατά τη διάρκεια της εαρινής και φθινοπωρινής μετανάστευσης (Χάρτης 1). Ιδιαιτέρως την Άνοιξη οπότε και καταφθάνουν στην περιοχή μεγάλοι αριθμοί μεταναστευτικών πουλιών από την Αφρική, αυτά «εισπράττουν» το μωσαϊκό των ενδιαιτημάτων στα Στροφάδια, ως ζωτικής σημασίας σταθμούς ξεκούρασης, τροφοδοσίας και καταφυγίου μετά από ένα τόσο επίπονο και ενεργειακά δαπανηρό ταξίδι.

Η ποικιλία των ενδιαιτημάτων που συναντάται σε αυτούς τους ξεχωριστούς νησιωτικούς τόπους με ωκεάνια χαρακτηριστικά, ευνοεί την επισκεψιμότητα τους από πολλά είδη μεταναστευτικών πουλιών. Στις περιοχές αυτές κατά τη διάρκεια της προαναφερθείσας περιόδου, μπορεί να παρατηρήσει κανείς πολλά είδη στρουθιόμορφων, παρυδάτιων, θαλασσόπουλων αλλά και αρπακτικών πουλιών που γυροπετούν.

Ιδιαίτερα για την ομάδα των μεταναστευτικών στρουθιόμορφων που περιλαμβάνει και τα πιο μικρόσωμα είδη, η ύπαρξη των Στροφάδων θεωρείται ανεκτίμητης ζωτικής-οικολογικής αξίας κατά το εαρινό ανέβασμα από την Αφρική στην Ευρώπη. Η διάσχιση της Σαχάρας αλλά και της Μεσογείου (μία διάβαση που μπορεί να ξεπερνά τα 2.500 χιλιόμετρα) εξαντλούν τα αποθέματα λίπους που έχουν αποθηκεύσει πριν από το ταξίδι τους. Η συνέχιση του μακρινού ταξιδιού για τις αναπαραγωγικές περιοχές ανά την Ευρώπη επιβάλλει την ξεκούραση και τον ανεφοδιασμό και σε αυτή ακριβώς την αναγκαιότητα συμβάλλει η ύπαρξη των Στροφάδων. Τα μικρόπουλα αφού ανακτήσουν μέρος του χαμένου λίπους και ξεκουραστούν για λίγες ώρες κατά τη διάρκεια της ημέρας, ξεκινούν για τη συνέχιση του μεταναστευτικού ταξιδιού τους, το οποίο και πραγματοποιείται μόνο τη νύχτα, ξεκινώντας μισή ώρα περίπου μετά το ηλιοβασίλεμα.

Κατά τη διάρκεια της πρώτης συστηματικής μελέτης της εαρινής μετανάστευσης στα Στροφάδια το πρώτο δεκαήμερο του Μαΐου 2009, παγιδεύτηκαν με τη χρήση κατάλληλων διχτυών (mist nets) και κατόπιν δακτυλιώθηκαν περίπου 900 πουλιά τα οποία ανήκαν σε 37 διαφορετικά είδη. Τα πιο πολυάριθμα είδη αφορούσαν μικρόπουλα και ήταν ο Κηποτσιροβάκος, ο Θαμνοτσιροβάκος, o Δασοφυλλοσκόπος, ο Δεντροφυλλοσκόπος και ο Μαυρομυγοχάφτης, ενώ η μέτρηση του λίπους τους έδειξε ότι τα πουλιά ήταν πολύ αδύνατα μια και σχεδόν είχαν εξαντλήσει τα ενεργειακά τους αποθέματα. Σε αυτό συμβάλλει και η μεγάλη απόσταση (γύρω στα 600 χλμ) που έχουν να διανύσουν τα μεταναστευτικά πουλιά πάνω από τη λεκάνη της Μεσογείου, καταφθάνοντας στα Στροφάδια από τις ακτές της Βόρειας Αφρικής. Μάλιστα οι συγκρίσεις από τις αντίστοιχες μετρήσεις του λίπους στα Αντικύθηρα και για την ίδια περίοδο έδειξαν ότι τα πουλιά στα Στροφάδια είμαι πολύ πιο αδύνατα και εξασθενημένα από αυτά που καταφθάνουν στα Αντικύθηρα. Το γεγονός αυτό μπορεί να αποδοθεί στη μεγαλύτερη απόσταση που έχουν να διανύσουν οι φτερωτοί μετανάστες φθάνοντας κατά την ανοιξιάτικη διάσχιση της Μεσογείου στα Στροφάδια. Η σύγκριση των αποτελεσμάτων από τα δύο προγράμματα δακτυλίωσης αναδεικνύουν τη σημαντικότητα των Στροφάδων για τη μετανάστευση και υπερτονίζουν την ανάγκη επόπτευσης-φύλαξης και αποθάρρυνσης της «παραδοσιακής» παρουσίας λαθροθήρων κατά την περίοδο της εαρινής μετανάστευσης.

Τα συγκριτικά αποτελέσματα από τη φετινή μελέτη της μετανάστευσης σε Αντικύθηρα και Στροφάδια, παρουσιάστηκαν με τη μορφή Πόστερ κατά τη διάρκεια του 11th International Congress on the Zoogeography, Ecology and Evolution of Eastern Mediterranean, 21-25/9/09 Heraklion-Crete, με τίτλο: “Are migratory birds in the eastern Mediterranean affected by the distance of sea crossing in spring?”


Εικόνα 1. Δακτυλίωση κούκος που παγιδεύτηκε στα δίχτυα κατά τη μελέτη της μετανάστευσης.
Χάρτης 1. Χάρτης με τους κύριους μεταναστευτικούς διαδρόμους άγριων πτηνών στην Ελλάδα (Πηγή: ΕΟΕ).
Εικόνα 2. Δακτυλιωμένη Τσιχλοποταμίδα. Ένας από τους κοινούς φτερωτούς μετανάστες των Στροφάδων κατά τη διάρκεια της Άνοιξης.

Διεθνές Συνέδριο Θαλασσοπουλιών (Seabird Group 10th International Conference, Bruges – Belgium 27-30/3/09)

Παρουσιάζει ο Γιώργος Καρρής

Τα προκαταρκτικά αποτελέσματα από την παρακολούθηση της αναπαραγωγικής προσπάθειας των Αρτέμηδων στα Στροφάδια παρουσιάστηκαν σε Διεθνές Συνέδριο για τα θαλασσοπούλια στο Βέλγιο. Πιο συγκεκριμένα από 27 έως 20 Μαρτίου του 2009 πραγματοποιήθηκε στην πόλη Μπρυζ Διεθνές Επιστημονικό Συνέδριο (Οργάνωση Seabird Group) με τη συμμετοχή επιστημόνων από όλες τις ηπείρους.

Η ερευνητική ομάδα των Στροφάδων για τα θαλασσοπούλια, ως μόνη αντιπρόσωπος της Ελλάδας στο εν λόγω Συνέδριο, παρουσίασε με τη μορφή πόστερ, τα πρώτα αποτελέσματα από τη μελέτη της αναπαραγωγικής προσπάθειας του Αρτέμη κατά τη διετία 2007-08. Με τον τρόπο αυτόν έγινε η πρώτη προσπάθεια για τη γνωστοποίηση της διεθνούς σημαντικότητας των Στροφάδων ως αναπαραγωγικού τόπου για τους Αρτέμηδες, καθώς επίσης αναδείχτηκε και ως βασική απειλή για τη βιωσιμότητας της αποικίας, η θήρευση από τους αρουραίους που έχουν εισβάλλει στο νησιωτικό οικοσύστημα.

Στα παράπλευρα οφέλη από την κοινοποίηση των αποτελεσμάτων της έρευνας στο Συνέδριο, αποτέλεσε και η ανάπτυξη δυνατοτήτων συνεργασίας με άλλες διεθνείς ερευνητικές ομάδες με απώτερο στόχο τη συνδρομή στη μελέτη της κατάστασης της Μεσογείου (κυρίως σε ότι αφορά την ανίχνευση των επιπέδων ρύπανσης από πλαστικά υλικά και βαρέα μέταλλα, τα οποία και επιδρούν αρνητικά στην αναπαραγωγική προσπάθεια των θαλασσοπουλιών).

Φωτό 1. Αίθουσα των πόστερ στο Διεθνές Συνέδριο για τα θαλασσοπούλια στην πόλη Μρυζ του Βελγίου.
Φωτό 2. Πόστερ με τα αποτελέσματα από την έρευνα στην αποικία των Αρτέμηδων στα Στροφάδια.

Μεσοχειμωνιάτικες καταμετρήσεις στους υγροτόπους της Ζακύνθου

Γράφει ο Γιώργος Καρρής
Βιολόγος Msc - Yποψήφιος Διδάκτωρ Πανεπιστημίου Πατρών

Η συγκεκριμένη καταγραφή εντάσσεται για πρώτη φορά στις μεσοχειμωνιάτικες καταγραφές που διεξάγει η Ελληνική Ορνιθολογική Εταιρεία εδώ και 25 χρόνια στους σημαντικότερους υγροτόπους της χώρας. Η σημασία των καταμετρήσεων αναδεικνύει την αξία των υγροτόπων ως καταφυγίων και τόπους τροφοληψίας της άγριας ορνιθοπανίδας και ιδιαίτερα σε μία πολύ δύσκολη περίοδο, όπως αυτή του χειμώνα. Για παράδειγμα, όταν η Ευρώπη έχει ν' αντιμετωπίσει έναν πολύ δύσκολο και βαρύ χειμώνα, με τα νερά λιμών της Βόρειας, Κεντρικής και Ανατολικής Ευρώπης να παγώνουν, τότε υδρόβια (π.χ. πάπιες, χήνες, κύκνοι) και παρυδάτια (π.χ. σκαλίδρες)μετακινούνται σε αντίστοιχους υγροτόπους της Νότιας Ευρώπης και άρα και στη χώρα μας.

Στο πλαίσιο λοιπόν των Μεσοχειμωνιάτικων καταμετρήσεων στους σημαντικότερους υγροτόπους της χώρας που διεξάγει η Ελληνική Ορνιθολογική Εταιρεία, πραγματοποιήθηκε προχθές εξόρμηση ομάδας φοιτητών του Τμήματος Οικολογίας και Περιβάλλοντος στους δύο εναπομείναντες υγροτόπους της Ζακύνθου:

α) Στις Αλυκές Κατασταρίου όπου καταμετρήθηκαν πάνω από 100 Λευκοσουσουράδες (Motacilla alba), 1 περήφανος Σταχτοτσικνιάς (Ardea cinerea), 2-3 Λευκοτσικνιάδες (Εgretta garzetta) 10-12 Καστανοκέφαλοι γλάροι (Larus ridibundus), πολλά μικρόπουλα με σημαντικότερους εκπροσώπους και λόγω εποχής τους εξής χειμωνιάτικους επισκέπτες: Μαυροσκούφηδες (Sylvia atricapilla), Κοκκινολαίμηδες (Erithacus rubecula), Μαυρολαίμηδες (Saxicola torquata), Καρβουνιάρηδες (Phoenicurus ochruros) κλπ. Στον ορεινό όγκο πάνω από το Καταστάρι εντοπίσαμε και τρεις γερακίνες (Buteo buteo), από τα πιο κοινά αρπακτικά της χώρας μας και μάλιστα με ιδαίτερα οφέλη για τον άνθρωπο λόγω του ότι η δίαιτά του αποτελείται κυρίως από αρουραίους και ποντίκια.

β) Στη Λίμνη Κερίου, όπου εκτός από τα μεσοχειμωνιάτικα μικρόπουλα που εντοπίστηκαν και εδώ όπως και στις Αλυκές Κατασταρίου, εντοπίστηκε άλλη μία Γερακίνα. Η εντυπωσιακή μας όμως καταγραφή ήταν ένα άλλο αρπακτικό, ο καλαμόκιρκος (Circus aeroginosus) o οποίος αναπαράγεται σε ρηχές λίμνες, φτιάχνοντας φωλιές σε ψηλούς καλαμιώνες. Πολύ λογικό λοιπόν που τον συναντήσαμε στη Λίμνη Κερίου όπου ο εν λόγω βιότοπος υπάρχει και μπορεί να εξυπηρετήσει αυτό το πανέμορφο αρπακτικό πουλί, με άνοιγμα φτερών που μπορεί να αγγίξει το 1,5 μέτρο!

Ένας Αρτέμης (Aρτίνα) ασκητής

Γράφει ο Γιώργος Καρρής

Βιολόγος Msc - Yποψήφιος Διδάκτωρ Πανεπιστημίου Πατρών

Ο Αρτέμης (Calonectris diomedea) αποτελεί ένα από τα πιο χαρακτηριστικά είδη ορνιθοπανίδας των ελληνικών θαλασσών. Πρόκειται για ένα πελαγικό, μακρόβιο, μονογαμικό, μεταναστευτικό θαλασσοπούλι, με ιδιαίτερα υψηλό δείκτη φιλοπατρίας. Περνά μεγάλο χρονικό διάστημα στην προαναπαραγωγική ηλικία η οποία φτάνει συνήθως τα 6-7 χρόνια και χαρακτηρίζεται από το ελάχιστο μέγεθος γέννας (1 μοναδικό αβγό ανά ζευγάρι). Αναπαράγεται κατά αποικίες στη Μεσόγειο (υποείδος C. d. diomedea), σε νησιά του ΒΑ Ατλαντικού όπως στη Μαδέιρα, στις Αζόρες, στα Κανάρια νησιά και στο Σελβάτζεμ Γκράντε υποείδος (C. d. borealis) καθώς επίσης και στα νησιά του Πράσινου Ακρωτηρίου. O γεωγραφικά απομονωμένος πληθυσμός σε αυτό το τελευταίο νησιωτικό σύμπλεγμα του Β. Ατλαντικού αποτελούσε μέχρι πριν λίγο καιρό υποείδος. Σήμερα αναγνωρίζεται ως ξεχωριστό είδος (Calonectris edwardsii), αποτελώντας επί της ουσίας προϊόν της γεωγραφικής ειδογένεσης (geographic speciation). Όσον αφορά τη διαχείμαση των Αρτέμηδων, αυτή λαμβάνει χώρα στα μακρινά θαλασσινά πεδία του Νότιου Ατλαντικού τα οποία και εγκαταλείπει το Μάρτη με Απρίλη για να αναπαραχθεί.

H παρακολούθηση των θαλασσόπουλων αποτελεί παγκοσμίως έναν άριστο δείκτη για την κατάσταση των θαλάσσιων οικοσυστημάτων. Εντούτοις η έρευνα για το μεσογειακό υποείδος του Αρτέμη δεν είναι καθόλου εύκολη περίπτωση μια και οι αποικίες βρίσκονται κατά κύριο λόγο σε απομονωμένα και ακατοίκητα νησιά ενώ οι φωλιές εντοπίζονται σε πολύ βαθιές σχισμές βράχων στην ακτογραμμή ή κάτω από πυκνή και αδιαπέραστη μακία βλάστηση.

Στον ελλαδικό χώρο πολυετής συστηματική μελέτη (από τη δεκαετία του 70 έως αυτή του 90) για τον Αρτέμη έχει πραγματοποιηθεί από τον Dr Ristow στο νησιωτικό σύμπλεγμα των Διονυσάδων, στη ΒΑ Κρήτη.

Αξίζει να σημειωθεί επίσης ότι, τα τελευταία χρόνια το ΤΕΙ Ιονίων Νήσων σε συνεργασία με την Ελληνική Ορνιθολογική Εταιρεία και το Εθνικό Θαλάσσιο Πάρκο Ζακύνθου αλλά την αρωγή της Μητροπόλεως Ζακύνθου και Στροφάδων, διεξάγει έρευνα για το είδος στα Στροφάδια, στα νοτιότερα νησιά των Επτανήσων.

Σύμφωνα μ' εκτιμήσεις από την έρευνα των δύο τελευταίων ετών, ο αναπαραγωγικός πληθυσμός του Αρτέμη στα δύο νησάκια του συμπλέγματος ανέρχεται στα 2.000 με 3.000 ζευγάρια.

Η παρακολούθηση της αναπαραγωγικής προσπάθειας του είδους στα Στροφάδια είχε και ένα ιδιαίτερο εύρημα! Ένα από τα ζευγάρια φώλιαζε εντός της Σκήτης του Αγίου Διονυσίου στη νήσο Σταμφάνη, σε μία απόσταση 200 περίπου μέτρων από την ακτογραμμή.

Η επιτυχία της αναπαραγωγής του εν λόγω ζευγαριού πιστοποιήθηκε από την τελευταία επίσκεψη της ομάδας πεδίου τον προηγούμενο Σεπτέμβρη. Ο μονάκριβος πτερωμένος και ήδη δακτυλιωμένος νεοσσός της φωλιάς δε φάνηκε να ξαφνιάζεται από την παρουσία μας στη σπηλιά και πόζαρε με ιδιαίτερη άνεση στο φακό, σκεπτόμενος ίσως το πρώτο του μεταναστευτικό ταξίδι τον Οκτώβρη.

Η σημαντική αυτή όσο και συμβολική παρουσία του νεοσσού στη σπηλιά του Αγίου αποτέλεσε άλλο ένα επιπλέον κίνητρο για την ομάδα των ορνιθολόγων, προκειμένου αυτός να υπάρξει αντικείμενο περαιτέρω συστηματικής έρευνας (τοποθέτηση δακτυλιδιού, μετρήσεις διαστάσεων, γενετική ανάλυση σε επίπεδο DNA κλπ). Όσο για την ονομασία του, αυτή δε μπορούσε να ήταν άλλη από «Διονύσης».

Μικρόπουλα στο Μεγάλο Στροφάδι

Η σημερινή ανάρτηση πρέπει να νοηθεί ως συνέχεια της προηγούμενής μας, υπό τον τίτλο Στιγμές φυσικής ζωής από το Μεγάλο Νησί των Στροφάδων, όπου δημοσιεύσαμε υπέροχες φωτογραφίες, τις οποίες μάς παρεχώρησε ευγενικά ο ορνιθολόγος Γιώργος Καρρής, ο και καλός συνεργάτης μας, άρτι αφιχθείς από τον πλωτό εκείνον παράδεισο του Νοτίου Ιονίου.

Στις νεότερες παραπάνω φωτογραφίες, μπορείτε να θαυμάσετε κάποια γοητευτικά μικρόπουλα (i. Muscicapa striata, ii. Phylloscopus trochilus, iii. M Ficedula hypoleuca), τα οποία καταγράφηκαν κατά την διάρκεια της τελευταίας επίσκεψης του Καρρή στο Μεγάλο Νησί των Στροφάδων, τη Σταμφάνη, καθώς ολημερίς κυνηγούσαν έντομα εδώ κι εκεί, στις σιτηροκαλλιέργειες του νησιού. Όντως, Χαρά Θεού!!!

Αλυκές Κατασταρίου: Ο τελευταίος υγροτοπικός παράδεισος στο Νομό Ζακύνθου

[Φωτογραφίζει και γράφει ο Γιώργος Καρρής, Εργαστηριακός Συνεργάτης του Τμήματος Οικολογίας & Περιβάλλοντος ΤΕΙ Ιονίων Νήσων (Παραρτήματος Ζακύνθου) - Μέλος της Ελληνικής Ορνιθολογικής Εταιρίας, τον οποίον ευχαριστούμε ξανά και ξανά για την κατά καιρούς ευπρόσωπη και πολύτιμη συνεργασία του με τους ιστοχώρους μας, αλλά και την όλη δημιουργική παρουσία του στο νησί μας.

π. Π.Κ.]

Στα "τηγάνια" των Αλυκών

Κοινή Νανοσκαλίδρα - Calidris minuta

Σταχτιά Νανοσκαλίδρα - Calidris temminckii

Σταχοτσικνιάς - Ardea cinerea

Ποταμοσφυριχτής - Charadrius dubius

Λευκοτσικνιάς - Egretta garzetta

Σταυλοχελίδονο - Hirundo rustica

Κιτρινοσουσουράδα - Motacilla flava

Δεκαοχτούρα - Streptopelia decaocto

Λασπότριγγας - Tringa glareola

Οι δυτικές και βορειοανατολικές ακτές Ζακύνθου, ο κόλπος του Λαγανά από το Γέρακα έως και το Κερί μαζί με το Πελούζο και το Μαραθονήσι, καθώς επίσης και τα Στροφάδια αποτελούν κατά κύριο λόγο παράκτια οικοσυστήματα. Οι περιοχές αυτές λόγω των τύπων οικοτόπων που διαθέτουν αποτελούν τις ασφαλιστικές δικλίδες για τη διατήρηση της βιοποικιλότητας σε όλο το Νομό και γι’ αυτό εντάσσονται στο ευρωπαϊκό δίκτυο προστατευόμενων περιοχών Natura 2000[1]. Ένα ιδιαίτερο χαρακτηριστικό που ενώνει αυτές τις περιοχές του Νότιου Ιονίου είναι η σύνδεση τους μέσω μίας από τις κύριες μεταναστευτικές οδούς που ακολουθούν τα άγρια είδη ορνιθοπανίδας, πετώντας από την Αφρική στην Ελλάδα και αντίστροφα.

Μέχρι και πριν από κάποια χρόνια η διατήρηση της βιοποικιλότητας στην ευρύτερη περιοχή της Ζακύνθου, είχε κι έναν άλλο «σύμμαχο» εκτός από τις προαναφερθείσες περιοχές. Αυτός ήταν το υγροτοπικό σύμπλεγμα που συνέθεταν οι Αλυκές Κατασταρίου, η Λίμνη Κερίου και η Λίμνη Μακρή και το οποίο χαρακτηριζόταν από μία πολλαπλή αξία για τον άνθρωπο. Οι υγρότοποι εξ ορισμού (Συνθήκη Ramsar, 1971) είναι φυσικές ή τεχνητές περιοχές που αποτελούνται από έλη με ποώδη βλάστηση, από μη αποκλειστικώς ομβροδίαιτα έλη με τυρφώδες υπόστρωμα, από τυρφώδη εδάφη ή από νερό. Οι περιοχές αυτές μπορεί να είναι μόνιμα ή προσωρινά κατακλυζόμενες από νερό το οποίο είναι στάσιμο ή τρεχούμενο, γλυκό, υφάλμυρο ή αλμυρό και περιλαμβάνουν επίσης εκείνες που καλύπτονται από θαλασσινό νερό το βάθος του οποίου κατά την αμπώτιδα δεν ξεπερνά τα έξι μέτρα. Oι συνηθέστεροι τύποι υγροτόπων είναι: ποταμοί, ρυάκια, εκβολές και δέλτα ποταμών, λίμνες, λιμνοθάλασσες, έλη, πηγές, παρόχθιες περιοχές, αλυκές και τεχνητοί ταμιευτήρες νερού.

Στις μέρες μας η Λίμνη Μακρή δεν υφίσταται, μια και εκεί υπάρχει πια το αεροδρόμιο και μόνο κάποια εποχιακά τέλματα φανερώνουν τον προηγούμενο υγροτοπικό χαρακτήρα της περιοχής. Επίσης η Λίμνη Κερίου αν και εντός του Εθνικού Θαλάσσιου Πάρκου, φαίνεται να υφίσταται μία συνεχόμενη συρρίκνωση και υποβάθμιση από ανθρωπογενείς δραστηριότητες με αποτέλεσμα οι υγροτοπικές αξίες της συνεχώς να φθείρουν.

Με όλα αυτά, οι Αλυκές Κατασταρίου αποτελούν ακόμα στις μέρες μας το μοναδικό πραγματικό υγρότοπο του Νομού, έναν υγρότοπο ο οποίος εκτός από τις βασικές υπηρεσίες που μπορεί να προσφέρει, όπως:

* την «επικάθηση» των γλυκών νερών πάνω στον θαλασσινό ορίζοντα και την αποτροπή της αλμύρινσης των γειτονικών γεωργικών εδαφών,
* τον εμπλουτισμό του υπόγειου υδροφορέα στον οποίο στηρίζεται όλο το νησί για πόσιμο και αρδευτικό νερό, αλλά και
* τη μέχρι και το 1987 αλοπηγία και παραγωγή αλατιού,
προσφέρει και κάτι άλλο πολύ σημαντικό και ανεκτίμητο.

Οι Αλυκές Κατασταρίου των περίπου 200-250 στρεμμάτων, εντοπίζονται στο βορειοανατολικό τμήμα του νησιού και αποτελούν για τα μεταναστευτικά, τα αναπαραγόμενα και τα διαχειμάζοντα είδη πουλιών ένα ιδιαίτερα σημαντικό οικοσύστημα, ειδικότερα κατά τη διάρκεια της εαρινής και φθινοπωρινής μετανάστευσης. Ιδιαίτερα την Άνοιξη καταφθάνουν στην περιοχή μεγάλοι αριθμοί μεταναστευτικών πουλιών από την Αφρική τα οποία και «εισπράττουν» τον εν λόγω υγρότοπο ως ζωτικής σημασίας σταθμό ξεκούρασης, τροφοδοσίας και καταφυγίου μετά από ένα τόσο επίπονο και ενεργειακά δαπανηρό ταξίδι. Είδη όπως η Νανοσκαλίδρα, ο Λασπότριγγας, ο Λευκοτσικνιάς, ο Σταχτοτσικνιάς, ο Ποταμοσφυριχτής, η Χαλκόκοτα αλλά και πιο κοινά όπως το Σταβλοχελίδονο, η Κιτρινοσουσουράδα, οι διάφοροι Μυγοχάφτες και Φυλλοσκόποι μπορούν πολύ εύκολα να παρατηρηθούν κατά το «ανοιξιάτικο ανέβασμα».

Παράλληλα και κατά τη διάρκεια της δύσκολης περιόδου του χειμώνα, οι Αλυκές γίνονται πόλος έλξης για αρκετά είδη πουλιών που καταφθάνουν εκεί από τις βόρειες χώρες, μια και στον υγροτόπο διατηρείται έντονο το υδάτινο στοιχείο και οι καιρικές συνθήκες παραμένουν σχετικά ήπιες. Στις περιοχές αυτές κατά τη διάρκεια της προαναφερθείσας περιόδου, ο κάθε παρατηρητής-λάτρης της άγριας φύσης μπορεί να αποζημιωθεί από την συνάντηση του με πολλά είδη υδρόβιων, παρυδάτιων ακόμη και αρπακτικών πουλιών που γυρωπετούν. Μάλιστα η αξία αυτών του υγροτοπικού οικοσυστήματος για τα πουλιά, γίνεται ακόμα πιο φανερή όταν σε χρονιές με εκδήλωση έντονων φαινομένων κακοκαιρίας και παρατεταμένες χαμηλές θερμοκρασίες, εγκαταλείπονται οι υγρότοποι της ΒΑ Ελλάδας από τα διαχειμάζοντα είδη της χώρας μας, αναζητώντας καταφύγιο σε υγροτόπους με ηπιότερες καιρικές συνθήκες όπως αυτά της Δυτικής Ελλάδας και του Ιονίου.

Κατόπιν όλων αυτών των στοιχείων γίνεται αντιληπτό ότι οι Αλυκές Κατασταρίου αυξάνουν την ποικιλία, την ομορφιά και την ποικιλότητα των τοπίων της Ζακύνθου, ενώ παράλληλα μπορούν εν δυνάμει να αποτελέσουν μία ιδανική περιοχή για την ανάπτυξη εναλλακτικών μορφών τουρισμού όπως η ορνιθοπαρατήρηση (birdwathcing)και ο σχολικός τουρισμός στο πλαίσιο της περιβαλλοντικής εκπαίδευσης. Ίσως και ένα Μουσείο Αλυκών να μπορούσε να ενισχύσει την προσπάθεια για την ανάδειξη-ανάπτυξη της περιοχής με ένα τρόπο περισσότερο φιλοπεριβαλλοντικό και ταυτόχρονα πολιτισμικό και λαογραφικό από ότι συνήθως βιώνουμε.

[1] ΑΠΟΦΑΣΗ ΤΗΣ ΕΠΙΤΡΟΠΗΣ της 19ης Ιουλίου 2006 σχετικά με την έγκριση, σύμφωνα με την οδηγία 92/43/ΕΟΚ του Συμβουλίου, του καταλόγου των τόπων κοινοτικής σημασίας για τη μεσογειακή βιογεωγραφική περιοχή [κοινοποιηθείσα υπό τον αριθμό Ε(2006) 3261] (2006/613/ΕΚ)

Στιγμές φυσικής ζωής από το Μεγάλο Νησί των Στροφάδων

[Όσοι παρακολουθούν τον ιστοχώρο μας, θα γνωρίζουν, ότι κατά καιρούς συνεργαζόμαστε, φιλοξενώντας κείμενα και φωτογραφίες του, με τον Γιώργο Καρρή, Εργαστηριακό Συνεργάτη του Τ.Ε.Ι. Ιονίων Νήσων - Παραρτήματος Ζακύνθου και μέλος δραστήριο της Ελληνικής Ορνιθολογικής Εταιρείας.

Κατά καιρούς ο Καρρής μεταβαίνει στα Νησιά των Στροφάδων πραγματοποιώντας επιτόπου διάφορες ορνιθολογικές και περιβαλλοντικές μελέτες.

Αυτή τη φορά μάς έφερε όμορφες φωτογραφίες φυσικής ζωής από τον υπέροχο εκείνο "ναό της φύσης" (κατά τον Σολωμό), τις οποίες ευχαρίστως δημοσιεύουμε παρακάτω. Οι αναγνώστες μας πρέπει εκ προοιμίου όμως να μελετήσουν μια προηγούμενη παρουσίαση του φίλου επιστήμονα, ένα πρώτο άρθρο του για το Μεγάλο Νησί.

π. Π.Κ.]

Σταμφάνη, το Μεγάλο Στροφάδι. Αμμώδης ακτή.

Αθάνατοι περήφανοι, φρουροί του νησιού.

Αναπαραγωγικό ζευγάρι Αρτέμηδων.

Ένας μοναχικός Αρτέμης κοντά στη φωλιά του.

Ο Αρτέμης και το αυγό.

Νεοσσός Αρτέμη στη φωλιά.

Μαγνητισμένοι στο βλέμμα των Αρτέμηδων.

Μια κιτρινοσουσουράδα βγήκε βόλτα.

Νεοσσοί Ασημόγλαρου (Larus michahellis).

Ασημόγλαρος πετά πάνω απ' τα Στροφάδια, εποπτεύοντας τον τόπο.

Και η κοινή Αράχνη κάνει τη βόλτα της...

... ενώ το ηλιοβασίλεμα από το Μεγάλο Στροφάδι είναι εξαίσιο.

Άρπυια: Το πλωτό καταφύγιο των θαλασσοπόρων

[Ο Γιώργος Καρρής είναι ένας νέος επιστήμονας, Εργαστηριακός Συνεργάτης του Τ.Ε.Ι. Ιονίων Νήσων - Παραρτήματος Ζακύνθου και μέλος της Ελληνικής Ορνιθολογικής Εταιρείας.

Αυτό τον καιρό, έκανε διάφορες ορνιθολογικές και περιβαλλοντικές μελέτες στα νησιά των Στροφάδων. Ήδη έχουμε σε προηγούμενη ανάρτησή μας δημοσιοποιήσει ένα πρώτο άρθρο του για το Μεγάλο Νησί, κοιταγμένο από οικολογική άποψη. Μόλις επέστρεψε από την απόλυτη ηρεμία των εκεί κάτω, φέρνοντάς μας πλούσιο φωτογραφικό υλικό, αυτή τη φορά από το Μικρό Νησί των Στροφάδων, το επονομαζόμενο Άρπυια.

Τον ευχαριστούμε πολύ για την πρώτη εδώ δημοσίευσή τους, μαζί μ' ένα σύντομο κατατοπιστικό σημείωμά του, ευχόμενοι θερμά καλή συνέχεια στις έρευνες και τη ζωή του.

π.Π.Κ.]

Η Άρπυια, το μικρότερο νησί των Στροφάδων, λιάζεται πάνω στο ανοικτό πέλαγος περιμένοντας να υποδεχτεί τα κουρασμένα πουλιά κατά τη διάρκεια της εαρινής και φθινοπωρινής μετανάστευσης. Οι βραχώδεις ακτές περιμετρικά του νησιού αποτελούν ιδιαίτερα προσφιλή βιότοπο για την αναπαραγωγή των Αρτέμηδων, οι οποίοι παρατηρούνται στην περιοχή από τον Απρίλη μέχρι και τον Οκτώβρη, οπότε και φεύγουν για τον Ατλαντικό.
Με εξαίρεση το μικρό εκκλησάκι του Οσίου Ονούφριου και Πέτρου και το ερειπωμένο σπιτάκι στο μέσο του νησιού, πρόκειται πραγματικά για ένα νησί αδιατάρακτο ως προς τη φυσική του θαμνώδη βλάστηση, με τα σχίνα και τις αγριελιές να δεσπόζουν.
Η φιλόξενη όμως Άρπυια δεν περιμένει μόνο τα μεταναστευτικά πουλιά στην αγκαλιά της αλλά και τους θαλασσοπόρους (ναυτικούς και τουρίστες), οι οποίοι στους δύο απάνεμους κολπίσκους δυτικά και ανατολικά του νησιού, μπορούν να δέσουν τα σκάφη τους και να προφυλαχθούν από την κακοκαιρία.
Ιδιαίτερη εντύπωση προκαλούν και οι δεκάδες ξέρες που υπάρχουν μεταξύ της Άρπιας και της νήσου Σταμφάνη, οι οποίες αποτελούν περιστασιακούς τόπους ξεκούρασης πουλιών όπως γλάρων και ερωδιών, υπερτονίζοντας έτσι την άγρια ομορφιά του τοπίου.

ΣΤΡΟΦΑΔΙΑ: ένας απομονωμένος οικολογικός θησαυρός

[Με χαρά δημοσιεύουμε στο Ιστολόγιό μας μια πολύ ενδιαφέρουσα και συνοπτική παρουσίαση των Στροφάδων νήσων ως οικολογικού παραδείσου -μαζί με φωτογραφίες εξαιρετικές- την οποίαν ετοίμασαν για εμάς δυο καταξιωμένοι επιστήμονες και πανεπιστημιακοί δάσκαλοι, οι:

Γιώργος Καρρής: Εργαστηριακός συνεργάτης στο Τμήμα Οικολογίας και Περιβάλλοντος του ΤΕΙ Ιονίων Νήσων (παράρτημα Ζακύνθου) και Μέλος της Ελληνικής Ορνιθολογικής Εταιρείας, και
Αριστοτέλης Μαρτίνης: Καθηγητής Εφαρμογών στο Τμήμα Οικολογίας και Περιβάλλοντος του ΤΕΙ Ιονίων Νήσων (παράρτημα Ζακύνθου).

π.Π.Κ.]

Σε μία απόσταση γύρω στα 20 ναυτικά μίλια από το νοτιότερο σημείο της Ζακύνθου, (37 ν.μ. από το Λιμάνι της Zακύνθου) και 22 ν.μ. περίπου από τη δυτικά παράλια της Πελοποννήσου, εντοπίζονται δύο μικρά νησιά που υπάγονται στο Δήμο Ζακυνθίων και τα οποία χαρακτηρίζονται από τεράστια ιστορική, θρησκευτική και πολιτισμική σημασία καθώς επίσης και από ανεκτίμητη περιβαλλοντική αξία. Είναι τα Στροφάδια ή όπως αλλιώς θα μπορούσε κάποιος να πει τα Γκαλαπάγκος του Ιονίου!
Με μία πρώτη ματιά τα Στροφάδια δίνουν την εντύπωση ενός συμπλέγματος από δύο έρημα, μικρά, απομονωμένα νησιά και μερικές ξέρες συνολικής έκτασης 4 τ. χλμ, που καλύπτονται στο μεγαλύτερο ποσοστό τους από αραιούς θαμνώνες. Φυσικά εδώ δεσπόζει το επιβλητικό Καστρομονάστηρο της Θεοτόκου της Παντοχαράς το οποίο έχτισε στο πρώτο μισό του 13ου αιώνα η Ειρήνη, θυγατέρα του Αυτοκράτορα της Νίκαιας Θεοδώρου Λασκάρεως, και το οποίο ανακαινίσθηκε από τον Αυτοκράτορα Ιωάννη Ε΄ γύρω στα 1440 μ.Χ. Tόσο το συνολικό κτιριακό συγκρότημα του Μοναστηριού των Στροφάδων όσο και οι δύο νησίδες ανήκουν διοικητικά και ιδιοκτησιακά στην Ιερά Μονή Στροφάδων και Αγίου Διονυσίου Ζακύνθου. Στα Στροφάδια εξάλλου ασκήτεψαν πολλοί επώνυμοι και ανώνυμοι μοναχοί, μεταξύ αυτών και ο Άγιος Διονύσιος. Σήμερα, στη Μονή ζει ο σεβάσμιος ιερομόναχος Γρηγόριος, ο οποίος εδώ και πολλά χρόνια δεν έχει αποχωριστεί ούτε για μια στιγμή ο μοναστήρι και τα νησάκια.
Αναφοράς χρήζει επίσης και ο φάρος ο οποίος από το 1887 υπάρχει στο δυτικό άκρο του μεγαλύτερου από τα δύο νησιά, έχει εμβέλεια αρκετών μιλίων και πλέον λειτουργεί με φωτοβολταϊκά, αφήνοντας τα σημάδια του πρόσφατου παρελθόντος να αποτυπώνονται στο μισογκρεμισμένο κτήριο των φαροφυλάκων που εργάζονταν κάποτε εκεί.
Ακόμα και ο πιο άπειρος παρατηρητής δεν αργεί να διαπιστώσει ότι αυτά τα ωκεάνιου τύπου νησάκια, κυριολεκτικά στο μέσο του πουθενά, σφύζουν από άγρια ζωή. Και μάλιστα ζωή με φτερά! Για το λόγο αυτό αποτελούν μέρος του Εθνικού Θαλάσσιου Πάρκου Ζακύνθου και ο χερσαίος καθώς και θαλάσσιος χώρος τους βρίσκεται στη διαχειριστική εποπτεία του Φορέα Διαχείρισης του Εθνικού Θαλάσσιου Πάρκου Ζακύνθου. Παράλληλα αποτελούν Καταφύγιο Άγριας Ζωής και έχουν ενταχθεί στον αρχικό κατάλογο* τόπων κοινοτικής σημασίας του Δικτύου ΦΥΣΗ 2000 (κωδικός: GR2210003), για τη μεσογειακή βιογεωγραφική περιοχή σύμφωνα με την οδηγίας 92/43/ΕΟΚ, μια και γιατί εκτός των σημαντικών οικοσυστημάτων που υπάρχουν στην επιφάνειά τους, αποτελoύν σημαντική περιοχή για τα πουλιά.

Πράγματι, πολλά θα μπορούσαν να ειπωθούν για την αξία των νησιών αυτών κατά τη μεταναστευτική περίοδο, και ιδιαίτερα κατά την εαρινή, αφού αποτελούν έναν ενδιάμεσο σταθμό ξεκούρασης και τροφοληψίας για δεκάδες είδη πουλιών, ερχόμενα από την υποσαχάρια Αφρική περνώντας στην Ευρώπη από τη μεριά της Δυτικής Κρήτης, τα Αντικύθηρα και Κύθηρα, στρίβοντας από Γύθειο και Γιάλοβα και φθάνοντας στις Πλωτές (έτσι όπως αλλοιώς λέγονται τα Στροφάδια λόγω του χαμηλού υψομέτρου τους, το οποίο και δεν ξεπερνά τα 22m). Η σημαντικότητα των νησιών αυτών για τη μετανάστευση ενισχύεται εκτός από τον απομονωμένο χαρακτήρα τους και την ύπαρξη δεκάδων πηγαδιών με νερό, και από το μωσαϊκό ενδιαιτημάτων που συνθέτει η συνύπαρξη καλλιεργειών με σιτηρά, εποχικών υγροτοπικών εκτάσεων, αδιατάρακτων συστημάτων όπως το μοναδικό αιωνόβιο πυκνό κεδροδάσος (Juniperus phoenicea), οι θαμνώδεις εκτάσεις αειφύλλων με κυρίαρχα είδη τον Σχίνο (Pistacia lentiscus), το Πουρνάρι (Quercus coccifera), την Δάφνη (Laurus nobilis), το Φιλλύκι (Phillyrea media) και τη Μυρτιά Myrtus communis καθώς και η παρουσία φυτοκοινωνιών με Euphorbia dendroides και Sarcopoterium spinosum.

Από τα πιο σημαντικά μεταναστευτικά είδη που παρατηρούνται σε μεγάλους αριθμούς στα νησιά, περίοπτη θέση κατέχουν τα Τρυγόνια (Streptopelia turtur) τα οποία φτάνουν στην Ελλάδα τον Αύγουστο με Σεπτέμβριο κατερχόμενα από πιο Βόρειες χώρες, στις οποίες είχαν πάει περνώντας πάλι από τη χώρα μας, όταν έρχονται από την Αφρική τους ανοιξάτικους μήνες προκειμένου να αναπαραχθούν. Τα Στροφάδια αποτελούν σημαντικό πέρασμα για το είδος αυτό το οποίο δυστυχώς αποτελεί δημοφιλές θήραμα για λαθροθήρες που δραστηριοποιούνται στην περιοχή.

Άλλα σημαντικά μεταναστευτικά είδη παγκόσμιου ενδιαφέροντος σύμφωνα και με την τελευταία αναθεώρηση του σχετικού καταλόγου από το BirdLife International, είναι αρπακτικά όπως ο Στικταετός Aquila clanga, το Κιρκινέζι Falco naumanni, και η Βαλτόπαπια Aythya nyroca, ενώ φυσικά άφθονα είναι και τα πιο κοινά χελιδόνια. Ιδιαίτερη αναφορά μπορεί να γίνει σε σημαντικά είδη που παρατηρούνται στην περιοχή και για τα οποία η Ελληνική Ορνιθολογική Εταιρεία έχει υλοποιήσει προγράμματα προστασίας. Τέτοια είναι ο Μαυροπετρίτης (Falco eleonorae) ο οποίος σε όλο το Ιόνιο καταγράφεται μόνο στις δυτικές ακτές της Ζακύνθου και στα Στροφάδια, και ο Αιγαιόγλαρος (Larus audouinii).

Επιπλέον κάποια από τα πολλά είδη που μπορεί να συναντήσει κανείς στο νησιωτικό σύμπλεγμα των Στροφάδων είναι ο κοινός Ασημόγλαροs (Larus michahellis) ο Μύχος (Puffinus yelkouan) που φωλιάζει στις βραχώδεις ακτές των νησιών, ο Τσαλαπετεινός (Upupa epops) ο Μαυροτσιροβάκος (Sylvia melanocephala) το Βραχοκιρκίνεζο (Falco tinnunculus) η Μικρογαλιάντρα (Calandrella brachydactyla) ο Αετομάχος (Lanius collurio) ο Καστανολαίμης (Saxicola rubetra) ο Θαμνοφυλλοσκόπος (Phylloscopus trochilus) ο Φλώρος (Carduelis chloris) και ο Μυγοχάφτης (Muscicapa striata).

Αν κάποιος πάντως θα ήθελε να αποδώσει σε ένα είδος ορνιθοπανίδας συμβολική αξία για τα Στροφάδια, αυτό θα μπορούσε κάλιστα να είναι ο Αρτέμης (Calonectris diomedea), ένα μεταναστευτικό θαλασσοπούλι που καταυθάνει στη Μεσόγειο το Μάρτη και φεύγει πάλι τον Οκτώβριο προς το Νότιο Ατλαντικό ωκεανό. Και στα δύο νησιά όπου αναπαράγεται ο φτερωτός θαλασσοπόρος εντοπίζονται σημαντικότατες αποικίες. Αν και η καταμέτρηση τους βέβαια αποτελεί μία επίπονη διαδικασία καθώς οι Αρτίνες όπως τις λένε οι ντόπιοι φτιάχνουν φωλιές σε βαθειές σχισμές βράχων ή κάτω από πυκνή θαμνώδη βλάστηση κοντά στις ακτές, και επιστρέφουν σε αυτές με τη δύση του ηλίου για να θρέψουν τους νεοσσούς τους, εντούτοις τα πρακαταρκτικά αποτελέσμα πρόσφατης έρευνας της Ελληνικής Ορνιθολογικής Εταιρείας σε συνεργασία με το Τμήμα Οικολογίας και Περιβάλλοντος του ΑΤΕΙ Ιονίων Νήσων ήταν άκρως εντυπωσιακά!

Στην πραγματικότητα η πρώτη αυτή προσπάθεια ανίχνευσης και καταγραφής θέσεων φωλιάσματος, έδειξαν ότι τουλάχιστον στη νήσο Σταμφάνη που αποτελεί και το μεγαλύτερο από τα δύο νησιά υπάρχουν πολλές δεκάδες φωλιές Αρτέμηδων. Το ίδιο εκτιμάται ότι συμβαίνει και στη νήσο Άρπυια, δηλαδή στο μικρότερο νησί, όπου τα καλοκαιρινά βράδια πραγματοποιούνται ιδιόμορφες καλοκαιρινές «συναυλίες» από τους Αρτέμηδες που καταφθάνουν, έχοντας ως κοινό τουρίστες και ψαράδες που δένουν τα σκάφη τους στους απάνεμους κολπίσκους του νησιού. Αυτά τα καλέσματα των Αρτέμηδων έδωσαν τροφή και στη φαντασία των αρχαίων Ελλήνων, αποδίδοντας τα σε απόκοσμα και λυσσασμένα ουρλιαχτά φτερωτών γυναικείων μορφών που υπηρετούσαν τον Άδη, ονομάζονταν Άρπυιες (άρα και καθόλου τυχαίο το όνομα του μικρού νησιού), προκαλούσαν το κακό και σπέρναν τον πανικό στους θαλασσοπόρους με τα φρενιασμένα χτυπήματα των φτερούγων τους.

Η πιο σημαντική απειλή που φαίνεται να υπάρχει για τους Αρτέμηδες αφορά κατά κύριο λόγο στη θηρευτική πίεση που ασκούν οι αρουραίοι (Rattus sp.) και οι οποίοι ιδιαίτερα στις πιο προσβάσιμες φωλιές αποτελούν τον φόβο και τον τρόμο για αυγά νεοσσούς, ακόμα και για τα ώριμα άτομα. Πάντως η μεγάλη αποικία από το συγκεκριμένο θαλασσοπούλι στα Στροφάδια σε συνδυασμό με την παρατήρηση αρκετών ειδών κητωδών στην ευρύτερη περιοχή όπως Φυσητήρες (Physeter macrocephalus), Ζιφιοί (Ζiphius cavirostris), Δελφίνια (Delphinus delphis), Ζωνοδέλφινα (Stenella coeruleoalba), Σταχτοδέλφινα (Grampus griseus), και Ρινοδέλφινα (Tursiops truncatus), τεκμηριώνουν τη μεγάλη παραγωγικότητα του θαλάσσιου οικοσυστήματος στην περιοχή.

Εν κατακλείδι θα μπορούσε να πει κανείς ότι τα Στροφάδια αποτελούν έναν τόπο που παρουσιάζει ιδιαίτερο ερευνητικό, μελετητικό και τουριστικό ενδιαφέρον τόσο για επιστήμονες διαφόρων κλάδων όσο και για τους απλούς λάτρεις της άγριας φύσης.

* ΑΠΟΦΑΣΗ ΤΗΣ ΕΠΙΤΡΟΠΗΣ της 19ης Ιουλίου 2006 σχετικά με την έγκριση, σύμφωνα με την οδηγία 92/43/ΕΟΚ του Συμβουλίου, του καταλόγου των τόπων κοινοτικής σημασίας για τη μεσογειακή βιογεωγραφική περιοχή [κοινοποιηθείσα υπό τον αριθμό Ε(2006) 3261] (2006/613/ΕΚ)