Το φυσικό περιβάλλον μες από τις διδαχές του νέου Οσίου Παϊσίου του Αγιορείτου

Ομιλία του Σεβ. Μητροπολίτου Ζακύνθου κ. Διονυσίου Δ’ κατά την έναρξη του 5^ου Κύκλου Δράσεων του Μορφωτικού Κέντρου Λόγου Μπανάτου «Αληθώς»

(Μπανάτο, 31.8.2015)

Σεβασμιώτατε Γέροντά μας Άγιε Δωδώνης κ. Χρυσόστομε,

Αγαπητοί Πατέρες,

Κυρίες και Κύριοι,

Μετά πολλής της χαράς ξανασυναντιόμαστε απόψε, εισερχόμενοι στο νέο ακαδημαϊκό έτος 2015-2016 του Μορφωτικού Κέντρου Μπανάτου «Αληθώς». Ταυτόχρονα, όπως κατ’ έτος πλέον συνηθίζεται, η βραδιά αυτή είναι αφιερωμένη στο Περιβάλλον, δεδομένου ότι το Οικουμενικό Πατριαρχείο έχει καθιερώσει την 1^η Σεπτεμβρίου (αρχή της Ινδίκτου και εκκλησιαστική Πρωτοχρονιά) ως Ημέρα Ευχών και Προσευχών για το Φυσικό Περιβάλλον.

Απόψε, και για να είμαστε εντός θέματος, ασχολούμαστε δι’ ολίγων με το φυσικό περιβάλλον μες από την θέαση των πραγμάτων του νέου Οσίου της Εκκλησίας μας Γέροντος Παϊσίου του Αγιορείτου.

Η εικόνα του αρχαίου κάλλους εικονιζόταν εναργώς ενώπιον των νοητών οφθαλμών και κατοπτευόταν διαρκώς από τα άγρυπνα μάτια της ψυχής της αγιασμένης σύγχρονης ασκητικής αυτής μορφής του Αγίου Όρους, ο οποίος, έχοντας πλήρη επίγνωση του μοναδικού προνομίου της κατ’ εικόνα Θεού δημιουργίας του ανθρώπου, προσέφερε και την τελευταία ικμάδα της δυνάμεως του σώματος και της ψυχής του στον αγώνα για το καθ’ ομοίωσιν!

Μη λησμονώντας ο Ασκητής Παΐσιος ότι ο κόσμος που ζούμε υπολείπεται της ασύγκριτης ωραιότητος του άφθαρτου κόσμου της αιωνίου ζωής, παράλληλα βίωνε ολόψυχα ότι το φυσικό περιβάλλον είναι έργο των χειρών του Θεού και κατέφευγε, κατεδύετο και χανόταν μέσα στο κάλλος της ερημητικής ησυχίας του φυσικού κόσμου, σε πυκνά δάση αλλά και σε γυμνά ασκητικά βράχια, για να αναδυθεί σε μυστική δοξολογία προς τον Θεό, κατά το ψαλμικό του Δαβίδ, «ως εμεγαλύνθη τα έργα σου Κύριε, πάντα εν σοφία εποίησας».

Ο Γέροντας προέτρεπε τους προσκυνητές να αγαπούν και να σέβονται το φυσικό περιβάλλον. Συμβούλευε τους γονείς να πηγαίνουν με τα παιδιά τους στη φύση, για την οποία έλεγε ότι επιδρά με μοναδικό τρόπο ευεργετικά στην ψυχοσύνθεση και στην διαμόρφωση του χαρακτήρα των παιδιών. Επέμενε να μην παραμελείται και εγκαταλείπεται η καλλιέργεια της γης, η οποία προσφέρει τον άρτον τον επιούσιον και με τους καρπούς και τα προϊόντα της θα σώσει ζωές σε καιρούς δίσεκτους. Πρόσεχε και προστάτευε τα δένδρα και τάιζε τα πουλάκια και άλλα ζώα του δάσους. Επειδή βίωνε από τον κόσμο αυτόν έντονα την προπτωτική κατάσταση και η ειρήνη του νου της καρδιάς και της ψυχής του, αγκάλιαζε όλη την πλάση, γι’ αυτό και τα ζωντανά του δάσους τον εμπιστεύονταν και τον συντρόφευαν.

Όπως ο Άγιος Γεράσιμος ο Ιορδανίτης είχε πιστό φίλο ένα λιοντάρι και όπως ο Άγιος Σεραφείμ του Σάρωφ παρείχε τροφή σε μιαν αρκούδα του δάσους που τον αγαπούσε, κατά παρόμοιο τρόπο ο μακάριος Παΐσιος, στην Μονή Στομίου στην Κόνιτσα, τάιζε με τα χέρια του ένα άγριο ελαφάκι, στο κεφάλι του οποίου είχε ζωγραφίσει ένα σταυρό, για να το διακρίνουν οι κυνηγοί και να μη το σκοτώσουν. Επίσης έδινε τροφή και σε μία αρκούδα, που της έλεγε να μην παρουσιάζεται, όταν καταφθάνουν οι προσκυνητές, για να μην φοβούνται.

Στο Άγιον Όρος πολλοί προσκυνητές είχαν δει σπασμένα κλαδιά δένδρων να είναι ενωμένα πάλι προσεκτικά με πανί, που τα είχε περιτυλίξει ο Άγιος για να δέσουν κι έτσι εντέλει να θεραπευτούν.

Μιλούσε και δίδασκε με χειροπιαστά παραδείγματα, που αντλούσε από την ίδια τη φύση, μέσα στην οποία ζούσε. Κάποτε, για να εξηγήσει σε προσκυνητή με απλά λόγια κατά ποιον θαυμαστό τρόπο ο Θεός είναι ταυτόχρονα Ένας και Τριαδικός, του έδειξε ένα δένδρο φυτεμένο από τον ίδιο με κορμό που διακλαδιζόταν σε τρία υψωμένα ξεχωριστά κλαδιά.

Επίσης, παρομοίαζε τον άνθρωπο, που έχει καλούς λογισμούς, με μέλισσα, η οποία, όταν εισέρχεται σε ολάνθιστο αγρό, προσελκύεται μόνον από τα άνθη και το νέκταρ, ενώ τον άνθρωπο που έχει κακούς λογισμούς, τον παρομοίαζε με μύγα, που, όταν εισέλθει στον ίδιο αγρό, παραβλέπει όλα τα άνθη και τις ευωδίες και έλκεται από μια μικρή ακαθαρσία στην γωνία του αγρού. Άλλοτε πάλι, για να δείξει με διακριτικό τρόπο σε έναν άνθρωπο που επέμενε ότι δεν υπάρχει Θεός, ότι έχει μυαλό λιγότερο από μια σαύρα, ρώτησε μια σαύρα που είχε έλθει δίπλα του, αν υπάρχει Θεός, και εκείνη κούνησε καταφατικά τρεις φορές το κεφάλι της.

Έχουν ήδη παρέλθει δυο χιλιάδες και πλέον χρόνια από την έλευση του Χριστού στη γη, τα οποία –δυστυχώς– αποδείχθηκαν αρκετά για να κάνουν πολύ κόσμο και ιδιαίτερα τους δυνατούς της γης να λησμονήσουν την μεγάλη ευεργεσία του Θεού προς τον άνθρωπο και μπροστά στον βωμό του κέρδους, το οποίο έχει αναχθεί σε νέο θεό, να προσπαθούν με κάθε τρόπο να διαταράξουν και να καταστρέψουν την μοναδική αρμονία του οικοσυστήματος της γης, το οποίο δεν είναι έργο ανθρώπινο, αλλά θεϊκό.

Στην αντίπερα όχθη, η αμέριμνη ζωή του Αγίου Παϊσίου μέσα στη φύση μάς διδάσκει ότι Οικολογία σημαίνει προσέγγιση της φύσεως με αγάπη, σεβασμό και ταπείνωση, διότι και ο ίδιος ο Θεός είναι η Άκρα Ταπείνωση. Μόνον έτσι θα μπορέσουμε να την προστατεύσουμε!

Κλείνοντας αυτή την συνοπτική παρουσίαση της οικολογικής συμπεριφοράς του οσίου Παϊσίου και αφού εκζητήσουμε νοερώς την αγία ευχή του, επευλογούμε την απαρχή του 5^ου κύκλου δράσεων του δραστήριου Κέντρου Λόγου «Αληθώς», όπου και πάλι θα ανθίσει και θα καρποφορήσει -ευελπιστούμε- εκκλησιαστική Ποιότητα! Γένοιτο!

"Η προστασία της Δημιουργίας στην Ορθόδοξη Παράδοση" στην Κρατική Τηλεόραση του Βελγίου με τον Μητροπολίτη Βελγίου κ. Αθηναγόρα

Ο Μητροπολίτης Βελγίου κ. Αθηναγόρας, στην ανωτέρω εκπομπή, επισκέπτεται το Ορθόδοξο Μοναστήρι του Solan, Gard (Γαλλία). Η Ιερά Μονή είναι αφιερωμένη στο Γενέσιο της Θεομήτορος, ιδρύθηκε από τον Αρχιμανδρίτη Πλακίδα Deseille, Μοναχό της αγιορείτικης Μονής Σίμωνος Πέτρας κι εξαρτάται ιεροκανονικώς από την Ορθόδοξη Μητρόπολη της Γαλλίας. 

Εδώ οι επισκέπτες διαπιστώνουν αμέσως τον μεγάλο σεβασμό της γυναικείας Αδελφότητας για την της προστασία της θείας Δημιουργίας. Οι Μοναχές ζουν πράγματι στον ρυθμό της γης. Το έργο τους για τα προς το ζην είναι κατά βάσιν προσευχή, ως ιερή δραστηριότητα και συνέπεια της όλης βιοτής τους. 

Υπεύθυνος παραγωγός: Μητροπολίτης Βελγίου Αθηναγόρας (Οικουμενικό Πατριαρχείο) | www.orthodoxia.be | Email: media@orthodoxia.be | Τηλ. + 32.2 / 736.52.78 | Orthobel © 2014 - Ορθόδοξη Μητρόπολη Βελγίου.

Συμβούλιο της Επικρατείας: Παράνομα τα τουριστικά έργα στη Μονή Τοπλού

Παράνομα κρίθηκαν από την Ολομέλεια του Συμβουλίου της Επικρατείας τα έργα της Μονής Τοπλού στο Κάβο Σίδερο του Νομού Λασιθίου. Οι σύμβουλοι Επικρατείας ακολουθώντας την εισήγηση της συναδέλφου τους κυρίας Κατερίνας Χριστοφορίδου έκαναν δεκτή την αίτηση περίπου 300 κατοίκων του Λασιθίου, με την οποία ζητούσαν να ακυρωθεί η υπουργική απόφαση του 2007 με την οποία εγκρίθηκαν περιβαλλοντικοί όροι για την ολοκληρωμένη τουριστική ανάπτυξη της έκτασης του ιδρύματος Παναγία η Ακρωτηριανή (περίπου 25.000 στρέμματα), η οποία είναι ενταγμένη στο δίκτυο Natura 2000. Το σχέδιο θα υλοποιούνταν από την εταιρεία «Loyalward ltd» και περιελάμβανε ξενοδοχειακές μονάδες δυναμικότητας 7.000 κλινών, ειδικό χώρο γκολφ με τα αναγκαία γήπεδα, εμπορικά και εκθεσιακά κέντρα, παραθεριστικές κατοικίες κτλ. Το έργο αυτό θεωρούνταν από τα μεγαλύτερα στα Βαλκάνια, ενώ αντίστοιχη μονάδα λειτουργεί στη Μεσσηνία.

Η Ολομέλεια του ΣτΕ (απόφαση 3920/2010) έκρινε ότι η περιβαλλοντική αδειοδότηση του έργου δεν έγινε νόμιμα καθώς δεν έχει προηγηθεί πρόβλεψη οργανωμένης δραστηριότητας με βάση χωροταξικό σχεδιασμό. Σύμφωνα με τους συμβούλους τα έργα που πρόκειται να κατασκευαστούν αποτελούν «σύνθετο έργο μεγάλης κλίμακας, το οποίο έχει τον χαρακτήρα τουριστικού οικισμού». Τέτοιας όμως μορφής τουριστική ανάπτυξη ούτε ήπια είναι ούτε περιλαμβάνεται στις κατευθύνσεις και στις προτάσεις του περιφερειακού πλαισίου Κρήτης, το οποίο προβλέπει ποιοτική αναβάθμιση των τουριστικών παράκτιων περιοχών της βόρειας και νότιας ακτής του νησιού, ενώ «αποκλείει τη μορφή εντατικής τουριστικής εκμετάλλευσης της ανατολικής παράκτιας και ευαίσθητης περιβαλλοντικά ενότητας, όπου χωροθετείται το επίμαχο έργο». Επίσης το Ανώτατο Ακυρωτικό Δικαστήριο «συνέλαβε» πλημμέλειες στην περιβαλλοντική αδειοδότηση του όλου έργου.

Στη δικαστική απόφαση υπογραμμίζεται ότι από τις επιταγές του άρθρου 24 του Συντάγματος προκύπτει ότι «η πραγματοποίηση έργων ανάπτυξης παραγωγικών και επιχειρηματικών δραστηριοτήτων είναι επιτρεπτή μόνο σε περιοχές οι οποίες εκ των προτέρων και με βάση νόμιμα κριτήρια έχουν καθοριστεί ως προοριζόμενες για την ανάπτυξη των εν λόγω συγκεκριμένων δραστηριοτήτων». Κατά συνέπεια, συνεχίζει η Ολομέλεια, «δεν είναι νόμιμη η έκδοση διοικητικών πράξεων με τις οποίες καθορίζεται θέση συγκεκριμένης παραγωγικής δραστηριότητας κατά παράλειψη του προσήκοντος επιπέδου χωροταξικού ή πολεοδομικού σχεδιασμού, προτού δηλαδή εγκριθεί για την περιοχή το προβλεπόμενο από την κείμενη νομοθεσία οικείο σχέδιο χρήσεων γης». Και αυτό, ανεξαρτήτως «των εφαρμοζομένων επί μέρους μεγεθών και χαρακτηριστικών του έργου, ως και του εύρους, της πληρότητας και της επιστημονικής επάρκειας των μελετών περιβαλλοντικών επιπτώσεων που συνοδεύον τη χωροθέτηση, διότι αυτές εκπονούνται και αφορούν το τελικό επίπεδο εφαρμογής, δηλαδή την πραγμάτωση του έργου, και δεν δύνανται να υποκαταστήσουν το τυχόν ελλείπον ενδιάμεσο και κρίσιμο στάδιο χωροταξικού σχεδιασμού».

Τέλος, απερρίφθησαν οι υπέρ της υλοποίησης του έργου παρεμβάσεις από την αγγλικών συμφερόντων εταιρεία Loyalward, μητροπόλεις του Λασιθίου, την Ενωση Δήμων και Κοινοτήτων, αγροτικούς συνεταιρισμούς, εμπορικούς, αθλητικούς και πολιτιστικούς συλλόγους κυρίως της Σητείας.

Πηγή: ΤΟ ΒΗΜΑonline

Ορθόδοξη Ασκητική και Φυσικό Περιβάλλον

Γράφει ο π. ΠΑΝΑΓΙΩΤΗΣ ΚΑΠΟΔΙΣΤΡΙΑΣ

Ένα αγιορείτικο στιγμιότυπο

Πρωί στο κελί του Τιμίου Σταυρού του γέροντα Παϊσίου, κοντά στη Μονή Σταυρονικήτα. Τρίτη μέρα της Σαρακοστής. Είμαστε έξω στο σκεπαστό κι ο γέροντας βράζει γάλα στο καμινέτο, πάνω σ’ ένα κούτσουρο. Παραδίπλα είναι, πλαγιασμένα στα χόρτα, τα δυο παιδιά του Γιάννη, που ανεβήκαμε μαζί στο Αγιονόρος -ο Γιάννης κάθεται μόνος του, απέναντι στο βράχο. Πιο εδώ είναι δυο επισκέπτες, κι αυτοί από τη Θεσσαλονίκη. Στέκονται όρθιοι, ακουμπώντας στην καστανιά. Πενηντάρηδες κι οι δύο, χλωμοί, στρυφνοί. Φαίνονται να είναι από κάποια παρεκκλησιαστική οργάνωση, γιατί κοιτάζουνε αυστηρά, κάπως επιτιμητικά τον γέροντα και σχολιάζουνε μεταξύ τους χαμηλόφωνα. Τα παιδιά παίζουνε, κάνουνε φασαρία – οπότε γυρίζει ο Παΐσιος και τα λέει ήρεμα: -Μην κάνετε θόρυβο, γιατί εδώ δίπλα, κάτω απ’ το χώμα, είναι κρυμμένοι Αμερικάνοι και θα ξυπνήσουν και θα ‘ρθουν να μας χαλάσουν την ησυχία μας. Τα παιδιά σταματούνε, σωπαίνουνε παραξενεμένα. Ο Γιάννης απέναντι γέρνει πλάγια στο βράχο, πάνω στο σάκο του. Ανάβει τσιγάρο.

Οι δύο επισκέπτες, που φαίνονται σκληροί ευσεβιστές, συνεχίζουν να βλέπουν με αποδοκιμασία τον γέροντα που προσέχει να μη φουσκώσει και χυθεί το γάλα. Ώσπου ο ένας δεν αντέχει και λέει στον καλόγερο: 

-Γέροντα Παΐσιε, είμαστε στις πρώτες μέρες της Σαρακοστής, έχουμε αυστηρή νηστεία, κι εσύ βράζεις να πιεις γάλα; 

Ο γέροντας σωπαίνει. Δεν απαντάει. Πιάνει και κατεβάζει το κατσαρόλι, γιατί το γάλα έβρασε. Μετά πάει στο κελί, φέρνει έξι μικρά, παλιά, πορσελάνινα φλιτζανάκια, τα βάζει μερακλίδικα στη σειρά κι αδειάζει με προσοχή το γάλα μέσα σ’ αυτά. Περιμένει λίγο να κρυώσει, ενώ όλοι τον κοιτάζουμε με απορία, σιωπηλοί. 

Οι δυο ευσεβιστές τα βλέπουνε όλα αυτά με αποστροφή, γιατί σκέφτονται ότι αφού είμαστε όλοι εδώ οι επισκέπτες, έξι και τα φλιτζανάκια, άρα και σ’ αυτούς θα τολμήσει ο καλόγερος να προσφέρει γάλα, τέτοιες μέρες σκληρής νηστείας. 

Ο γέροντας Παΐσιος παίρνει τα γεμάτα φλιτζανάκια ένα-ένα, τα βάζει σ’ ένα ξύλινο δίσκο, τα κουβαλάει και τ’ αφήνει σε απόσταση εφτά μέτρων, στο χώμα, στην άκρη ενός θάμνου.

Δεν περνούνε λίγα λεπτά, και πιο εκεί, μέσα από τα τσαλιά, βγαίνει πολύ προσεκτικά μια οχιά και ύστερα πέντε μικρά φιδάκια – τα παιδιά της. Κρατάω την αναπνοή μου. Τα φίδια έρχονται, πλησιάζουν όλα, ένα-ένα, σέρνοντας, περνούνε δίπλα μας, πάνε σιγά-σιγά στα φλιτζανάκια, κι αρχίζουν ήρεμα να πίνουν, να ρουφούνε το πρωινό γάλα τους.

Ο περιβαλλοντολόγος ασκητής

Το παραπάνω πραγματικό και άκρως θαυμαστό γεγονός, το οποίο γλαφυρότατα μάς εξιστορεί ο γνωστός συγγραφέας Γιώργος Σκαμπαρδώνης υπό τον τίτλο "ΠΡΩΙΝΟ ΡΟΦΗΜΑ" και που ανασύρουμε, χάριν των αναγνωστών μας, από το Περιοδικό Αναλόγιον, [εκδ. Ι. Μητροπόλεως Σερβίων και Κοζάνης, 1 (2001) 194 ἑξ.], αφορά σ' ένα τρυφερότατο στιγμιότυπο -απροσδόκητο για τον πολύ κόσμο και την τρέχουσα ορθολογιστική εποχή μας- από τη ζωή και τη μοναστική καθημερινότητα ενός αγιασμένου Γέροντα του 20ού αιώνα, του Μοναχού Παϊσίου του Αγιορείτου (25.7.1924-12.7.1994), κατά κόσμον Αρσενίου Εζνεπίδη από τα Φάρασα της Καππαδοκίας. 

Πλείστα όσα θαυμάσια και συνταρακτικά διηγούνται όσοι κατά καιρούς τον συναναστράφηκαν, τον συμβουλεύτηκαν ή ξαπόστασαν κάτω απ' τον "ίσκιο" του κολοσσιαίου πνευματικού του παραστήματος, λόγω του καύσωνα των παθών και των λαθών τους, ωφελούμενοι παντοιοτρόπως. 

Σύμφωνα με τον λόγιο και ποιητή Μοναχό Μωυσή τον Αγιορείτη, ο π. Παΐσιος "υπήρξε έμπειρος, υπομονετικός κι επίμονος ιατρός ψυχών και οδηγός ενός πυκνού πλήθους ανθρώπων με μεγάλες ανάγκες. Ο ιλαρός του λόγος, το παράδειγμά του, οι συμβουλές του σε άγγιζαν, σου μετέδιδαν ειρήνη, τη χάρη της ευλογίας, τη δρόσο του πνεύματος". 

Το χάριν παραδείγματος περιστατικό, που προτάξαμε στο σημερινό μας άρθρο, αφορά στη σχέση αρμονικής-αγαπητικής συνύπαρξης του ασκητή Παϊσίου με το φυσικό περιβάλλον του καιρού και του τόπου του, έρχεται μάλιστα ν' αποδείξει περίτρανα, πως η ψυχική του ανθρώπου αποκάθαρση, η εκ βάθρων ανακαίνιση του πνεύματός του δια της διαρκούς τήρησης καρδιακής αθωότητας και απλότητας του νου έναντι των ειδών και των πραγμάτων που μάς περιτριγυρίζουν (εννοείται, πρώτιστα έναντι του συνανθρώπου), διαθέτει σοβαρές δυναμικές επανόρθωσης του τραγικού εκείνου Διχασμού, τον οποίο κληρονόμησε η ανθρωπότητα ως ρύπο και γονίδιο θανάτου, μετά την προπατορική παρακοή και αυτοκαταδίκη.

Ναι στην κτίση, όχι στην κτήση

Για να μπουν όμως τα πράγματα στη σωστή τους βάση, πρέπει να υπογραμμισθεί με ιδιαίτερη έμφαση, ότι ο π. Παΐσιος δεν αποτελεί απλά και μόνο μια κάποια ενδιαφέρουσα εξαίρεση φωτισμένου ανθρώπου, μήτε είναι κάτι το μοναδικό ή και πολύ μακρινό στην δαιδαλώδη και μακραίωνη ιστορία του Ορθόδοξου Μοναχισμού. Ένας πολύτιμος κρίκος είναι της μακριάς εκείνης αλυσίδας των Αφιερωμένων, οι οποίοι έλαμψαν είτε ως αναχωρητές, είτε στα κοινόβιά τους, κατά την δισχιλιετή πορεία του Χριστιανισμού, κατορθώνοντας συν τω χρόνω, "υστερούμενοι, θλιβόμενοι, κακουχούμενοι, ων ουκ ην άξιος ο κόσμος, εν ερημίαις πλανώμενοι και όρεσι και σπηλαίοις και ταις οπαίς της γης" [Εβρ 11, 37-38], να τους υπακούνε τα στοιχεία της φύσης, να συνομιλούν με τα πουλιά και να συγχνοτίζονται με τ' άγρια ζώα, αποκαθιστώντας με τον αξιοζήλευτο αυτόν τρόπο την αρχαία φιλία με τον περιβάλλοντα Κόσμο, για χάρη της οποίας ο ίδιος ο Θεός έγινε Άνθρωπος και το λεγόμενο "σχέδιο της θείας οικονομίας" μπήκε σ' ενέργεια. 

Όλα τα "Γεροντικά", τα βιβλία δηλαδή με συγκεντρωμένα ψυχωφελή στιγμιότυπα από τον βίο και την πολιτεία διακεκριμένων Ασκητών, γέμουν ανάλογων τέτοιων υπέροχων περιπτώσεων, δημιουργώντας μάλιστα βαθιά συγκίνηση και γόνιμους προβληματισμούς στον κάθε ὑποψιασμένον αναγνώστη. Αξίζει ν' αναφερθούν εδώ κάποια τέτοια παραδείγματα: 

"Ο Άγιος Νείλος ο Ασκητής παροτρύνει τους ανθρώπους να παραδειγματίζονται από τα ζώα τα οποία δεν παρεκκλίνουν από τα φυσικά τους όρια, ενώ εκείνοι που τιμήθηκαν τόσο πολύ από το Θεό παραβιάζουν κατάφωρα τις εντολές του. Η ικανότητα επικοινωνίας του ανθρώπου με τα ζώα ανέκαθεν εθεωρείτο σημείο αγιοσύνης στην Ορθόδοξη Παράδοση.

Σύμφωνα με τον Άγιο Ισαάκ τον Σύρο, τα ζώα παύουν να είναι άγρια προς τον άνθρωπον όταν οσφραίνονται το άρωμα της αγιότητας, της κατάστασης πριν από την αμαρτία. Έτσι ο μεγάλος Άγιος Σεραφείμ του Σάρωφ είχε ως καλύτερο φίλο του μια αρκούδα στο δάσος της άσκησής του, ενώ ο Άγιος Σέργιος ο Ραντονέζ συχνά απεικονίζεται σε χειρόγραφα της Λαύρας της Αγίας Τριάδος να απευθύνεται σε μοναχούς αλλά και σε άγρια ζώα και πουλιά" [Αρχιμανδρίτου Μακαρίου Φιλοθέου (τώρα Μητροπολίτου Σιδηροκάστρου), "Ὀρθοδοξία και Περιβάλλον", Περιοδικό Εκκλησία 72 (1995) 641].

Αξιομνημόνευτο είναι, ότι τον όσιο Γεράσιμο τον εν Ιορδάνη (επί Κωνσταντίνου του Πωγωνάτου) βοηθούσε στις δουλειές ένα λιοντάρι, τό οποίο μάλιστα οδηγούσε το υδροφόρο γαϊδουράκι του οσίου στόν δρόμο προς και από την πηγή. [Βλ. Α. Μ. Σ τ α υ ρ ο π ο ύ λ ο υ, «Ιστορίες με ζώα», Περιοδικό Ο Εφημέριος 44 (1995) 128].

Ο άγιος Σιλουανός ο Αθωνίτης (1866-1938) λυπόταν μέχρι δακρύων για μια μύγα που πάτησε, για τις νυχτερίδες που ζεμάτισε, για ένα φίδι που σφάδαζε κομματιασμένο στον δρόμο. [Βλ. Α ρ χ ι μ α ν δ ρ ί τ ο υ Σ ω φ ρ ο ν ί ο υ (Σ α χ ά ρ ω φ), Ο άγιος Σιλουανός ο Αθωνίτης, εκδ. Ιερά Μονή Τιμίου Προδρόμου, Έσσεξ Αγγλίας 1999 (8η έκδοση), σ. 582. Πρβλ. στο ίδιο βιβλίο, το Κεφάλαιο «Σκέψεις του Γέροντος περί των φυτών και των ζώων», σ. 116-119.] Για τα φυτά επίσης θεωρούσε αδιανόητη κάθε τραχύτητα, η οποία θα τούς προξενούσε την οποιαδήποτε βλάβη, ούτως ώστε ακόμη και τα χόρτα στα μονοπάτια ή τα φύλλα των δέντρων απέφευγε «άνευ ανάγκης» να κόβει, διότι, όπως έλεγε, «η καρδία, ήτις έμαθε να αγαπά, λυπείται και το φύλλον και πάσαν την κτίσιν», χωρίς όμως ποτέ να φθάνει σε «προσκόληση» για τα πράγματα ετούτα της Κτίσης. 

Ένας άλλος Αγιορείτης, ο παπα-Τύχων (1884-7.9.1968), δεχόταν τακτικές επισκέψεις από μιαν αλεπού και μοιραζόταν το λιγοστό φαγητό του με τ’ άγρια ζώα, ενώ ευχαρίστως άφηνε τα έντομα να θηλάζουν το αίμα του ανενόχλητα. [Μ ο ν α χ ο ύ Π α ϊ σ ί ο υ Α γ ι ο ρ ε ί τ ο υ, Αγιορείται Πατέρες και Αγιορείτικα, εκδ. Ιερόν Ησυχαστήριον «Ευαγγελιστής Ιωάννης ο Θεολόγος», Σουρωτή Θεσσαλονίκης 1993 (2η έκδοση), σ. 29 (κεφάλαιο για τον παπα-Τύχωνα)]. 

Είναι χαρακτηριστική και η περίπτωση του Γέροντα της Πάτμου Αμφιλοχίου Μακρή (1888-16.4.1970), ο οποίος απαιτούσε από τους εξομολογουμένους, σ' ένδειξη μετάνοιας, να φυτεύουν ένα δέντρο, επειδή -όπως έλεγε συνήθως- "όποιος φυτεύει δέντρο φυτεύει ελπίδα, φυτεύει ειρήνη, φυτεύει αγάπη και έχει τις ευλογίες του Θεού".

Οι ασκητές αυτοί, παλαιότεροι και νεότεροι, επώνυμοι ή ανώνυμοι (κυρίως αυτοί οι δεύτεροι), με το που κατέστειλαν τον εγωισμό και το κοσμικό τους φρόνημα, 

· ξανάγιναν ζωντανά, ενεργά και αποδοτικότερα στο εξής μέλη της περιρρέουσας Δημιουργίας του Θεού, 

· επανεντάχτηκαν με υποδειγματική ταπεινοφροσύνη στ' άλλα κτίσματα, αναγνωρίζοντας την ιδιαιτερότητα, ιερότητα και μοναδικότητα ενός εκάστου, 

· αγάπησαν ειλικρινά τα υλικά στοιχεία, επειδή νωρίτερα αγάπησαν με όλο τους το είναι τον "πατέρα, παντοκράτορα, ποιητήν ουρανού και γης", 

· σεβάστηκαν την περιβάλλουσα Κτίση, επειδή δεν την αντιμετώπισαν ποτέ ως κτήση τους, φέουδό τους (όπως, δυστυχώς, συμβαίνει συνήθως, στις ωχρές μέρες μας ιδιαίτερα) αλλά "ως μηδέν έχοντες και τα πάντα κατέχοντες" [Β' Κορ 6, 10], 

· διαφύλαξαν με περισσή περίσκεψη, ως καλοί ένοικοι ή έμπιστοι διαχειριστές, τον πρόσκαιρο τόπο της επί γης "φιλοξενίας" τους, διότι καθημερινά βίωναν το "ουκ έχομεν ώδε μένουσαν πόλιν, αλλά την μέλλουσαν επιζητούμεν" [Εβρ 13, 14], 

· προσγειώθηκαν, κατέβηκαν δηλαδή από το επικίνδυνο σύννεφο του Εγώ τους, επειδή έγκαιρα κατανόησαν σε βάθος τη φράση του Δαβίδ: "Του Κυρίου η γη και το πλήρωμα αυτής, η οικουμένη και πάντες οι κατοικούντες εν αυτή" [Ψαλμ. 23, 1], ή τον άλλο στίχο του Ίδιου: "εις τόπον χλόης, εκεἰ με κατεσκήνωσεν, επί ύδατος αναπαύσεως εξέθρεψέ με" [Ψαλμ. 22, 2]. 

· Λόγους και ποιητικές φράσεις, που έτσι κι αλλιώς αναγίγνωσκαν στις καθημερινές τους προσευχές έκαμαν πράξη οι ασκητές, καθώς άλλωστε είχαν υποχρέωση. Πέρασαν, δηλαδή, από την ορθοδοξία στην ορθοπραξία και ο αδιάπτωτος αυτός έμπρακτος σεβασμός του φυσικού περιβάλλοντος κατέστη προσευχή και λατρευτική εκδήλωση προς τον Κύριο και Θεό τους, "ότι αυτός είπε, και εγενήθησαν, αυτός ενετείλατο, και εκτίσθησαν. Έστησεν αυτά εις τον αιώνα και εις τον αιώνα του αιώνος· πρόσταγμα έθετο, και ου παρελεύσεται" [Ψαλμ. 148, 5-6]. 

· Γι' αυτό ακριβώς αναχώρησαν, όσο νωρίτερα μπόρεσαν, από τη ρυπογόνο (με κάθε έννοια) ατμόσφαιρα των πόλεων. Στο εξής, φίλοι τους έγιναν ειλικρινέστεροι και μονιμότεροι "δράκοντες και πάσαι άβυσσοι· πυρ, χάλαζα, χιών, κρύσταλλος, πνεύμα καταιγίδος, (...) τα όρη και πάντες οι βουνοί, ξύλα καρποφόρα και πάσαι κέδροι· τα θηρία και πάντα τα κτήνη, ερπετά και πετεινά πτερωτά" [Ψαλμ. 148, 7-10].

Πρωτοπόροι στον οικολογικό αγώνα

Σεμνύνεται, πραγματικά, η Εκκλησία για την καθημερινή, αθόρυβη και αδιαπραγμάτευτη συνεισφορά του Μοναχισμού της στον εν γένει οικολογικό προβληματισμό. Σεμνύνεται για την κατάθεση ψυχών και σωμάτων κυριολεκτικά στο μέτωπο του κοινού αγώνα, έστω κι αν οι Μοναχοί της δεν εντάχτηκαν ποτέ σε οικολογικά κινήματα και σχήματα, αλλά, με τον απονήρευτο και ανυστερόβουλο τρόπο που οικονομούν συνήθως τα πράγματα του περιβάλλοντός τους, συμμετέχουν καθοριστικά στις διεθνείς προσπάθειες για καλυτέρευση της ποιότητας ζωής και ύπαρξης πάνω στον πλανήτη Γη, τον αιμοστάζοντα ολοένα και διαρκώς πενθούντα, εξ υπαιτιότητος διεστραμμένων εγκεφάλων και άνομων συμφερόντων. Η Ορθόδοξη Ασκητική πάντως προηγείται, δίχως μεγαλοστομίες και αβαρείες, στον αγώνα υπέρ του Περιβάλλοντος και στην αγωνία για το μέλλον του. Ίσως, επειδή εκ πεποιθήσεως εφαρμόζει τελικά εκείνο, που ο Οδυσσέας Ελύτης στο «Σηματολόγιόν» του έχει εκφράσει ποιητικότροπα:

«Αν δε στηρίξεις 

το ένα σου πόδι έξω απ' τη Γη 

ποτέ σου δεν θα μπορέσεις 

να σταθείς επάνω της».

Και ο νοών, νοείτω!!!...

Εισήγηση για τη σχέση του Μοναχισμού με την Οικολογία

Η Αναπτυξιακή Δημοτική Επιχείρηση Πάτρας (ΑΔΕΠ), μεταξύ των πολλών κι ενδιαφερόντων δραστηριοτήτων, που έχει αναπτύξει από το 1993, κύριο αντικείμενό της είναι η υλοποίηση της περιβαλλοντικής πολιτικής του Δήμου των Πατρέων.

Το Τμήμα Περιβάλλοντος, του οποίου επικεφαλής είναι ο Κώστας Κωνσταντακόπουλος, ασχολείται με διάφορους τομείς της περιβαλλοντικής πολιτικής του Δήμου, όπως βιώσιμη ανάπτυξη – Τοπική Agenda 21, Ανακύκλωση – Οικο-Κατανάλωση, Περιβαλλοντική Εκπαίδευση (Π.Ε.), Διαχείριση της περιοχής Natura 2000 του Παναχαϊκού όρους , μεγάλο μέρος του οποίου ανήκει στο Δήμο Πατρέων κ.ά.

Στο πλαίσιο των Προγραμμάτων Περιβαλλοντικής Εκπαίδευσης, που υλοποιήθηκαν κατά τη σχολική περίοδο 2007-2008, διακρίθηκε το πρόγραμμα με τίτλο : «Ευαισθητοποιούμε και Προβάλλουμε για την "Αναγέννηση" του Βουνού της Πάτρας (Παναχαϊκό Όρος)» , το οποίο υλοποίησε το Γυμνάσιο των Ιδιωτικών Εκπαιδευτηρίων «Ελληνική Αναγέννηση».

Το Πρόγραμμα συνίσταται πρακτικά στη διάδοση και προβολή του περυσινού (2006-2007) προγράμματος του σχολείου (“Παναχαϊκό όρος το ….Πάρκο της Πάτρας”) σε περιφερειακά σχολεία (Δημοτικό σχολείο Α. Καστριτσίου, Ειδικό Σχολείο Κωφών στο Ρίο, Δημοτικό Σχολείο Λεοντίου κ.α.) και στην ευρύτερη κοινωνία της πόλης, που αφορά στον ορεινό όγκο της πόλης.

Η εκδήλωση της 14ης Μαΐου 2008, είναι μέρος και συνάμα η πανηγυρική εκδήλωση του προγράμματος προβολής και ευαισθητοποίησης.

Θα ξεκινήσει στις 8 το βράδυ στους χώρους των Εκπαιδευτηρίων και θα περιλαμβάνει κάμποσα ενδιαφέροντα για το συγκεκριμένο περιβαλλοντικό Πρόγραμμα, τραγούδια από τη Χορωδία και την Ορχήστρα των μαθητών, αλλά και δυο κεντρικές ομιλίες των προσκεκλημένων Εισηγητών:

1. π. Παναγιώτη Καποδίστρια, με θέμα "Η Ορθόδοξη Ασκητική και το Φυσικό Περιβάλλον" και
2. Γιάννη Σχίζα (συγγραφέα και μέλος περιβαλλοντικών οργανώσεων), με θέμα "Τα βουνά στην εποχή της παγκοσμιοποίησης".

Η "ελεήμων καρδία" φλέγεται από αγάπη για την Κτίση

Ο αββάς Ισαάκ ο Σύρος, σπουδαίος ασκητής του 7ου αιώνα, μπορεί να υπήρξε ερημίτης του βουνού, αλλά τα μεστά του κείμενα έχουν καθολική εμβέλεια. Δεν απευθύνονται μόνο στην έρημο, αλλά και στην πόλη, ούτε μονάχα στους μοναχούς. Νουθετεί τους ενδιαφερόμενους κάθε καιρού καί τόπου για πλείστα όσα ζητήματα πνευματικής επιβίωσης.

Ανάμεσα στα θέματα, τα οποία πραγματεύεται, μιλά με τρυφερότητα και πατρική γλυκύτητα για την αγάπη που οφείλουμε άπαντες στην τριγύρω μας Κτίση. Ας ακροασθούμε τον αγαθό του λόγο:

«Τι είναι καρδία ελεήμων; Είναι να φλέγεται από αγάπη η καρδιά για όλη την κτίση: Για τους ανθρώπους, για τα πουλιά και για τα ζώα και για τους δαίμονες και για κάθε κτίσμα. Και καθώς ό άνθρωπος τα φέρνει στη μνήμη του και τα σκέφτεται, τα μάτια του τρέχουν δάκρυα. Από την πολλή και σφοδρή συμπάθεια πού συνέχει την καρδιά του και από την πολλή εμμονή σ' αυτή την κατάσταση, μικραίνει ή καρδιά του και δεν μπορεί να υποφέρει ή να ακούσει ή να δει κάποια βλάβη ή κάτι έστω και λίγο λυπηρό να γίνεται στην κτίση. Γι' αυτό και για τα άλογα ζώα και για τους εχθρούς της αλήθειας και γι' αυτούς πού τον βλάπτουν προσεύχεται συνεχώς με δάκρυα, ζητώντας από το Θεό να τους φυλάξει και να τους συγχωρήσει. Ομοίως προσεύχεται και για τα ερπετά από την πολλή του ευσπλαχνία, πού συγκινεί την καρδιά του, υπερβαίνοντας το ανθρώπινο μέτρο και φτάνοντας στην ομοιότητα του Θεού».

* Από το «ΑΝΘΟΛΟΓΙΟ Από την ασκητική εμπειρία του Αγίου Ισαάκ του Σύρου», Ερμηνευτική απόδοση – επιμέλεια Κωνσταντίνου Χρ. Καρακόλη, εκδ. «ΟΡΘΟΔΟΞΟΣ ΚΥΨΕΛΗ».

Ο Γέροντας Πορφύριος ο Καυσοκαλυβίτης για την ομορφιά της Κτίσης

Να χαίρεσθε όσα μάς περιβάλλουν. Όλα μάς διδά­σκουν και μάς οδηγούν στον Θεό. Όλα γύρω μας εί­ναι σταλαγματιές της αγάπης του Θεού. Και τα έμψυχα και τα άψυχα και τα φυτά και τα ζώα και τα πουλιά και τα βουνά και η θάλασσα και το ηλιοβασίλεμα και ο έναστρος ουρανός. Είναι οι μικρές αγάπες, μέσα απ' τις οποίες φθάνομε στη μεγάλη Αγάπη, τον Χριστό. Τα λουλούδια, για παράδειγμα, έχουν τη χάρη τους, μας διδάσκουν με το ά­ρωμά τους, με το μεγαλείο τους. Μας μιλούν για την αγά­πη του Θεού. Σκορπούν το αρωμά τους, την ομορφιά τους σε αμαρτωλούς και δικαίους.

Για να γίνει κανείς Χριστιανός, πρέπει να έχει ποιητι­κή ψυχή, πρέπει να γίνει ποιητής. «Χοντρές» ψυχές κοντά Του ο Χριστός δεν θέλει. Ο χριστιανός, έστω και μόνο ό­ταν αγαπάει, είναι ποιητής, είναι μες στην ποίηση. Την α­γάπη ποιητικές καρδιές την ενστερνίζονται, τη βάζουν μέ­σα στην καρδιά τους, την αγκαλιάζουν, τη νιώθουν βαθιά.

Να εκμεταλλεύεσθε τις ωραίες στιγμές. Οι ωραίες στιγμές προδιαθέτουν την ψυχή σε προσευχή, την καθι­στούν λεπτή, ευγενική, ποιητική. Ξυπνήστε το πρωί, να δεί­τε τον βασιλιά ήλιο να βγαίνει ολοπόρφυρος απ' το πέλα­γος. Οταν σας ενθουσιάζει ένα ωραίο τοπίο, ένα εκκλησά­κι, κάτι ωραίο, να μη μένετε εκεί, να πηγαίνετε πέραν αυτού, να προχωρείτε σε δοξολογία για όλα τα ωραία, για να ζείτε τον μόνον Ωραίον. Όλα είναι άγια, και η θάλασσα και το μπάνιο και το φαγητό. Όλα να τα χαίρεσθε. Όλα μας πλουτίζουν, όλα μας οδηγούν στη μεγάλη Αγάπη, ό­λα μας οδηγούν στον Χριστό.

Να παρατηρείτε όσα έφτιαξε ο άνθρωπος, τα σπίτια, τα κτίρια, μεγάλα ή μικρά, τις πόλεις, τα χωριά, τους αν­θρώπους, τον πολιτισμό τους. Να ρωτάτε, να ολοκληρώνε­τε τις γνώσεις σας για το καθετί, να μη στέκεστε αδιάφο­ροι. Αυτό σας βοηθάει σε βαθύτερη μελέτη των θαυμάσιων του Θεού. Γίνονται όλα ευκαιρίες να συνδεόμαστε με όλα καί με όλους. Γίνονται αιτίες ευχαριστίας και δεήσεως στον Κύριο του παντός. Να ζείτε μέσα σε όλα, στη φύση, στα πάντα. Η φύση είναι το μυστικό Ευαγγέλιο. Οταν, όμως, δεν έχει κανείς εσωτερική χάρη, δεν τον ωφελεί η φύση. Η φύση μάς ξυπνάει, αλλά δεν μπορεί να μας πάει στον Πα­ράδεισο.

[Από το βιβλίο Γέροντος Πορφυρίου«Βίος και Λόγοι», εκδ. (6η) Ιεράς Μονή Χρυσοπηγής Χανίων, 2006, σ. 461 εξ. Εμείς αναδημοσιεύουμε το απόσπασμα αυτό από το πολύ καλό (και αλλιώς εύχρηστο) Αναγνωσματάριο του Χοιροβοσκού, τον οποίον από τη θέση αυτήν ευχαριστούμε από μέσης καρδίας αγαλλομένης, συγχαίροντάς τον για Όλα].

Για τον ένθεο βίο και τη θεοπρεπέστατη πολιτεία του πολιού Γέροντος Πορφυρίου του Καυσοκαλυβίτου, κάντε κλικ εδώ. Για ν' ακούσετε μάλιστα τη πολλά διδάσκουσα φωνή του, πατήστε εδώ.

Η ορθόδοξη μοναχική παράδοση και η σχέση του ανθρώπου με το περιβάλλον

Μοναχής Θεοξένης

Καθηγουμένης Ι. Μονής Χρυσοπηγής Χανίων

Η βάναυση συμπεριφορά του ανθρώπου απέναντι στη φύση και η εγκληματική εκμετάλλευσή της έχει γίνει πλέον συνηθισμένος τρόπος ζωής.

Η μόλυνση της ατμόσφαιρας και των υδάτων, η καταστροφή των δασών, -ο Άγιος Κοσμάς έλεγε: «Οι άνθρωποι θα μείνουν φτωχοί, διότι δεν έχουν αγάπη για τα δέντρα», - η συνεχώς αυξανόμενη χρήση φαρμάκων και χημικών ουσιών ως αποτέλεσμα εφαρμογής βιομηχανικών μεθόδων στη γεωργία και κτηνοτροφία, έχουν οδηγήσει σε πλήρες αδιέξοδο τον πολιτισμένο λεγόμενο κόσμο. Όλοι σήμερα γνωρίζουν ότι οι επιστημονικές μέθοδοι που προτείνουν λύσεις για το οικολογικό πρόβλημα, δεν οδηγούν σε ουσιαστικά αποτελέσματα, γιατί ο σύγχρονος άνθρωπος είναι βαθιά επηρεασμένος, συχνά αλλοιωμένος από το πνεύμα μιας κακώς εννοουμένης προόδου, από την αδιαφορία για τον συνάνθρωπό και τις ανάγκες του και φυσικά αιχμάλωτος της παράνοιας που αναζητεί συνεχώς αυξανόμενο κέρδος.

Η φύση ως Κτίση Θεού δόθηκε απ’ Αυτόν για χρήση και όχι παράχρηση ή κατάχρηση, σύμφωνα μέ το «εργάζεσθαι και φυλάσσειν» (Γένεσις).

Ο άνθρωπος ορίστηκε χρήστης της φύσης και όχι καταχραστής της. Σήμερα στη φύση ως Κτίση είναι κατάδηλα τα σημάδια της βαναυσότητας του ανθρώπου, γεγονός που οδηγεί στην εξαφάνιση της ζωής.

Η αλλαγή στάσης και νοοτροπίας του σημερινού ανθρώπου απέναντι στη φύση και το περιβάλλον μπορεί να προέλθει μόνο ως συνέπεια ιδεολογικής επανατοποθετήσεώς του απέναντι στα ουσιώδη της ζωής, διότι το πρόβλημα είναι πρωτίστως πνευματικό και επομένως έχουν λόγο η Εκκλησία και η Θεολογία της.

Η πρόσληψη της ύλης ως στοιχείο συμμετοχής στη σωτηρία είναι ολοφάνερη στην Ορθόδοξη υμνολογία. Στην εορτή των Θεοφανείων, στον αγιασμό των υδάτων είναι αποκαλυπτική η δυνατότητα της Εκκλησίας να προσλαμβάνει την ύλη και να την καθαγιάζει. «Σήμερον των υδάτων αγιάζεται η φύσις», «Και καταξίωσον ημάς εμπλησθήναι του αγιασμού σου, δια της του ύδατος τούτου μεταλήψεως και ραντισμού».

Ενώ δε η Εκκλησία καθαγιάζει την ύλη, ο ίδιος ο υλικός κόσμος συμμετέχει δοξολογικά : «... πάσα η κτίσις ύμνησέ Σε επιφανέντα» στο έργο της σωτηρίας, που επιτυγχάνεται και δια υλικών στοιχείων όπως το νερό...

• Στο Μοναστήρι οι Μοναχοί εργάζονται χειρωνακτικά, γιατί αγαπούν τον κόπο, σέβονται τη φύση ως δώρο Θεού και καλλιεργούν τα δένδρα και τα φυτά με αγάπη και υπομονή περιμένοντας την ωρίμανση των καρπών ως ευλογία, ποτέ παραβιάζοντάς την...

• Όλα τα μέσα μαζικής ενημερώσεως σήμερα μιλούν για ενημέρωση, διαφώτιση, οργάνωση γύρω από το οικολογικό πρόβλημα. Και ενώ καθημερινά γίνονται αναφορές και περιγραφές μεγεθών καταστροφής και αριθμών που καθορίζουν διεθνώς τη μόλυνση, κανείς δν υποψιάζεται τη μετάνοια, ως αλλαγή σκέψης, φρονήματος και νοοτροπίας ως κατ’ εξοχήν ασκητικής οδού...

• Μόνο στην Εκκλησία, και ειδικά στην ορθόδοξη ασκητική ζωή, συναντάται η αντίληψη της πρόσληψης του διασπασμένου και κατακερματισμένου από τη φθορά κόσμου, για ν’ ανακαινισθεί και να μεταμορφωθεί με τη χαρισματική δύναμη της λατρείας ως αναφοράς των πάντων στον Θεό, και της θεραπευτικής δύναμης της αγάπης, που πηγάζει από «καιομένη καρδία», γεμάτη συμπόνια για όλη την κτίση μέσα από μία υπερβατική διαδικασία.

Μοναχισμός και Οικολογία: Το παράδειγμα της Μονής Χρυσοπηγής Χανίων

Έχουμε ασχοληθεί ξανά με την ευαίσθητη σχέση Ορθόδοξης Ασκητικής και Φυσικού Περιβάλλοντος. Σήμερα συνεχίζουμε τον ίδιο προβληματισμό, παρουσιάζοντας την περίπτωση της Ιεράς Σταυροπηγιακής Μονής Χρυσοπηγής Χανίων. Πρόκειται για μια δυναμική γυναικεία Μονή, η οποία έχει τις ιστορικές της καταβολές στον 16ο αιώνα και σήμερα αριθμεί περί τις τριανταπέντε Μοναχές.

Στο πλαίσιο της πολυδιάστατης πνευματικής δραστηριότητάς τους, έχουν αναπτύξει υποδειγματικές οικολογικές πρωτοβουλίες, πασχίζοντας να διαχειρισθούν ορθά (δηλαδή θεοπρεπώς) την καθημερινότητά τους.

Από τον επίσημο Διαδικτυακό Τόπο της Μονής πληροφορούμαστε σημαντικότατες δράσεις υπέρ προστασίας του Περιβάλλοντός τους. Αξίζει να δούμε τι ακριβώς συμβαίνει εκεί:

α) Βιολογική καλλιέργεια

Μία από τις κύριες δραστηριότητες της Μονής Χρυσοπηγής είναι η καλλιέργεια της γης, η οποία γίνεται με τη μέθοδο της βιολογικής γεωργίας, τον κατεξοχήν παραδοσιακό τρόπο καλλιέργειας της γης με συνέπεια και σεβασμό στην ορθόδοξη παράδοση, σύμφωνα με την οποία η Kτίση θεωρείται ιερή. H προστασία του περιβάλλοντος δεν διαφυλάττει απλώς την ανθρώπινη υγεία, αλλά διασώζει την ψυχοπνευματική ύπαρξη του ανθρώπου, μεταφέροντάς τον από τη φθορά της καταναλωτικής μανίας στην έννοια της ανθρώπινης δικαιοσύνης και στην απόκτηση νοήματος ζωής.

Η δράση αυτή της Μονής συνδέεται και συμπορεύεται με τις διεθνείς πρωτοβουλίες του Οικουμενικού Πατριαρχείου στον τομέα της προστασίας του περιβάλλοντος.

Σήμερα στη Χρυσοπηγή καλλιεργείται με μεθόδους οργανικής γεωργίας η έκταση που περιβάλλει το μοναστήρι, περίπου 130 στρέμματα γης. Σε αυτήν περιλαμβάνονται ως επί το πλείστον ελαιόδεντρα και μανταρινιές αλλά και πορτοκαλιές, αβοκάντο, συκιές και βερικοκιές καθώς και λαχανόκηποι. H χημική λίπανση, σε όλη την παραπάνω έκταση, έχει αντικατασταθεί με κομπόστ που γίνεται με οργανικά υλικά: φύλλα ελιάς και άλλων δέντρων, κοπριά από ζώα ελεύθερης βοσκής, χόρτα, πριονίδι από ακατέργαστα ξύλα, ασβέστη, υπολείμματα φρούτων και λαχανικών κ.ά. Για το γενικότερο εμπλουτισμό του εδάφους σπείρεται βίκος (ψυχανθές) που, όταν φτάσει στην ανθοφορία, οργώνεται, ελευθερώνοντας με αυτόν τον τρόπο στο έδαφος οργανικό άζωτο.

Η καταπολέμηση των βλαβερών εντόμων (όπως του δάκου κ.ά.) στα δέντρα και στους λαχανόκηπους γίνεται με τη χρήση ειδικών παγίδων και ωφέλιμων εντόμων που παγιδεύουν και σκοτώνουν τα επικίνδυνα έντομα. Στους λαχανόκηπους οι ασθένειες αντιμετωπίζονται και με τη φύτευση βασιλικού και κατιφέ ανάμεσα στα φυτά, τα οποία είναι άριστα εντομοαπωθητικά εξαιτίας της έντονης μυρωδιάς τους. Για τον ίδιο σκοπό, επίσης, ραντίζονται συστηματικά τα φυτά με θειάφι.

Η καταπολέμηση των ζιζανίων στο έδαφος δεν γίνεται με τη χρήση δηλητηριωδών ζιζανιοκτόνων αλλά με μηχανικά μέσα. Τα χόρτα που απομακρύνονται δίνονται ως τροφή στα ζώα και τα πουλερικά ή καταλήγουν στο κομπόστ, ενώ εκείνα που απομένουν στο χωράφι ενσωματώνονται στο έδαφος με επιφανειακό όργωμα. Με αυτόν τον τρόπο εξασφαλίζεται ο καθαρισμός του εδάφους και παράλληλα η τροφή των παραγωγικών ζώων.

Η συστηματική οργανική καλλιέργεια των κτημάτων της Μονής Χρυσοπηγής αποφέρει την παραγωγή μεγάλης ποσότητας οργανικών προϊόντων, τα οποία χρησιμοποιούνται για εσωτερική κατανάλωση, δηλαδή για τη διατροφή της αδελφότητας και των πολυάριθμων επισκεπτών, και για την προώθηση στο εμπόριο. Το κύριο από τα προϊόντα αυτά είναι το οργανικό ελαιόλαδο, το οποίο τυποποιείται στη Μονή από τις αδελφές.

Η διακίνηση τυποποιημένου βιολογικού λαδιού δεν γίνεται για λόγους κερδοσκοπικούς, αλλά έχει ως στόχο τη διάδοση της οικολογικής καλλιέργειας και την προβολή της ως πιλοτικού προγράμματος για πολλές κοινωνικές ομάδες και φορείς. Τα προϊόντα της Μονής συνοδεύονται από κατάλληλη συσκευασία και παρουσίαση, ώστε να πληροφορείται και να ευαισθητοποιείται ο καταναλωτής για το πρόγραμμα βιολογικής καλλιέργειας, την εξαιρετική σημασία που έχει για την ψυχοσωματική υγεία του ανθρώπου και τη σχέση του με την ορθόδοξη παράδοση του τόπου μας.

β) Οικολογική διαχείριση των απορριμμάτων της Μονής

Τα οργανικά υπολείμματα των τροφών συγκεντρώνονται και αναμειγνύονται με χώμα και άλλα υλικά, για να ενσωματωθούν στην τελική φάση με το κομπόστ. Επιπλέον τα υπολείμματα του χαρτιού, του γυαλιού και του αλουμινίου δίνονται στην ανακύκλωση. Συγχρόνως γίνεται αυστηρή επιλογή στις αγορές, ώστε να μη γίνεται χρήση προϊόντων που δεν ανακυκλώνονται.

Με τον τρόπο αυτό στη Μονή Χρυσοπηγής έχει επιτευχθεί, ώστε τα απορρίμματα να μην επιβαρύνουν το πρόγραμμα του τοπικού Δήμου, αλλά αντίθετα να αξιοποιούνται, συμβάλλοντας στην αντιμετώπιση του χρονίου προβλήματος διαχείρισης των σκουπιδιών στα Χανιά.

γ) Πρόγραμμα Περιβαλλοντικής Εκπαίδευσης

Στη Μονή Χρυσοπηγής πραγματοποιούνται προγράμματα περιβαλλοντικής εκπαίδευσης που απευθύνονται σε μαθητές σχολείων, οι οποίοι επισκέπτονται το μοναστήρι, και σε άλλους ανθρώπους από την Ελλάδα και την Ευρώπη.

Στα αναστηλωμένα κτίσματα του μετοχιού της Αγίας Κυριακής έχει οργανωθεί γι αυτό το σκοπό το Κέντρο Ορθοδοξίας και Οικολογίας, ειδικός χώρος, κατάλληλος για την πραγματοποίηση εκπαιδευτικών προγραμμάτων σε μεγάλο αριθμό ανθρώπων. Η εμπειρία της Μονής σε ζητήματα προστασίας του περιβάλλοντος παρακινεί πολλούς ανθρώπους, κυρίως νέους, να αναζητήσουν το αληθινό νόημα της ζωής, όπως αυτό βιώνεται από την Ορθόδοξη Εκκλησία.