Άγρια ζωή στο Lion Park / Johannesburg

Φωτογραφίες επιτόπου: π. Παναγιώτης Καποδίστριας, 1 Νοεμβρίου 2007 / Photos: Rev. Panagiotis Kapodistrias, November 1th, 2007

Maropeng, The Cradle of Humankind. Επιστροφή στον τόπο καταγωγής

Μια ώρα έξω από τις πόλεις Πρετόρια και Γιοχάνεσμπουργκ της Νοτίου Αφρικής, βρίσκεται το Maropeng, μια εκτεταμένη περιοχή, στην οποία έχουν διαπιστωθεί ευρήματα ζωής 3.000.000 χρόνων πριν! 

Οι συντελεστές του NaturaZante βρεθήκαμε εκεί τον Ιούνιο του 2010 και θαυμάσαμε τον τόπο και τα σπουδαία εκθέματα, τα οποία -από κάθε άποψη- μάς άφησαν άφωνους! Maropeng στα Σετσουάνα (την κύρια γλώσσα των ιθαγενών στην περιοχή αυτή της Νότιας Αφρικής) σημαίνει "επιστροφή στον τόπο καταγωγής".

Ένα τεράστιο, λιτό, αλλά χρηστικό και μοντέρνο Μουσείο μάς υποδέχτηκε. Αποτυπώσαμε ό,τι μπορέσαμε: φωτογραφίες και videos, ώστε να λάβουν γνώση οι απανταχού αναγνώστες μας! Εδώ, ξέχωρα από την επιστροφή στο Λίκνο της Ανθρωπότητας, μπορεί ο κάθε απαιτητικός επισκέπτης και μάλιστα η νέα γενιά να μορφωθεί πολύπλευρα σε 2.500 τ.μ. (δείτε παρακάτω videos 2 και 3) και μια βόλτα με βάρκα στις απαρχές της ύπαρξης της Γαίας (βλ. video 1).

Στον παράδεισο του Pilanesberg National Park {2}

[Μια ακόμη περιδιάβαση στον θεσπέσιο αυτόν τόπο της Νοτίου Αφρικής! Φωτοαποτυπώσεις επιτόπου: π. Παναγιώτης Καποδίστριας, 23 Φεβρουαρίου 2011]

Υπέρκαλα χρώματα φθινοπωρινού δειλινού

Απόψε, στην ύπαιθρο του Μπανάτου εν Ζακύνθω!

Φωτογραφίες τού π. Παναγιώτη Καποδίστρια.

Προς μιαν οικολογική "Χάρτα της Μεσογείου"

Κατά την χθεσινή πολυσήμαντη Συνάντηση των Προκαθημένων των Πρεσβυγενών Πατριαρχείων και του Αρχιεπισκόπου Κύπρου στο Φανάρι, για θέματα, που εσχάτως απασχολούν ή και ταλανίζουν τους λαούς της Μέσης Ανατολής, ο Πρώτος των Ορθοδόξων Οικουμενικός Πατριάρχης κ. Βαρθολομαίος, στην εμπεριστατωμένη εισαγωγική Ομιλία του, ανάμεσα στους άλλους προβληματισμούς, τους οποίους κατέθεσε στην τράπεζα της συσκέψεως ήταν και το οικολογικό πρόβλημα της λεκάνης της Μεσογείου και δη της Μέσης Ανατολής.

Τούτου δεδομένου ανήγγειλε ότι προετοιμάζει Συνάντηση των θρησκευτικών ηγετών της περιοχής, η οποία θα μπορούσε να συμφωνήσει και διακηρύξει μιαν οικολογική "Χάρτα της Μεσογείου", στην οποία θα καθίστανται προφανείς οι θρησκευτικές πεποιθήσεις επί του σοβαρού αυτού προβλήματος, που οδηγεί -αργά, μα σταθερά- τον όλο πλανήτη μας στην απώλεια.

Για μιαν ακόμη φορά ο Οικουμενικός Πατριάρχης, ο "Πράσινος Πατριάρχης", πρωτοπορεί σε σοβαρές πρωτοβουλίες υπέρ της Οικουμενικής Ωφέλειας!

Ας ενωτισθούμε το σχετικό απόσπασμα της Ομιλίας Βαρθολομαίου:

"[.........]

Συνοψίζων το νόημα της εορτής της Ινδίκτου ο Άγιος Νικόδημος ο Αγιορείτης εντοπίζει αυτό εις τρία σημεία: α) τον εορτασμόν του νέου εκκλησιαστικού έτους, β) την ανάμνησιν της μεταβάσεως του Κυρίου εις την συναγωγήν των Ιουδαίων, κατά την οποίαν εδόθη εις Αυτόν να αναγνώση εκ του βιβλίου του Ησαΐου την αρχήν του ξα΄ κεφαλαίου «Πνεύμα Κυρίου επ' εμέ, ου ένεκεν έχρισέ με» και γ) την εκζήτησιν του ελέους του Θεού κατά το νέον έτος (Νικοδήμου του Αγιορείτου, Συναξαριστής, Βενετία 1819, τομ. α’ σ. 1-2). Εις ταύτα το Οικουμενικόν Πατριαρχείον, ανταποκρινόμενον εις τας ανάγκας των καιρών, προσέθηκεν από του έτους 1989 επί των ημερών του αοιδίμου προκατόχου ημών Πατριάρχου Δημητρίου, αποφάσει της Αγίας και Ιεράς Συνόδου, και έτερον νόημα εις την εορτήν ταύτην δια της αφιερώσεως αυτής εις την προστασίαν του φυσικού περιβάλλοντος. Προς τούτο εξεπονήθη, Πατριαρχική εντολή, ειδική ιερά ακολουθία υπό του αειμνήστου αγιορείτου υμνογράφου Γερασίμου του Μικραγιαννανίτου, ήτις και συμψάλλεται μετά της εν τω Μηναίω ιεράς ακολουθίας την α΄ Σεπτεμβρίου εκάστου έτους, εξαπολύεται δε κατά την Θείαν Λειτουργίαν της ημέρας ταύτης ειδικόν Πατριαρχικόν Μήνυμα σχετικόν προς την προστασίαν του φυσικού περιβάλλοντος.

Η κρισιμότης και το επείγον του θέματος της προστασίας του φυσικού περιβάλλοντος είναι σήμερον εις όλους γνωστά. Το Οικουμενικόν Πατριαρχείον, πρώτον μεταξύ των χριστιανικών Εκκλησιών και Ομολογιών, διέγνωσε την σοβαρότητα του θέματος και δια σειράς πρωτοβουλιών και ενεργειών προσεπάθησε και προσπαθεί να ευαισθητοποιήση πρώτιστα πάντων τους ηγέτας και τα μέλη της Εκκλησίας, ως και πάντα άνθρωπον καλής θελήσεως, ως προς την υποχρέωσιν πάντων των ανθρώπων να σεβασθώμεν και διαφυλάξωμεν την κτίσιν του Θεού, η οποία, κατά τον Απόστολον, «συστενάζει και συνωδίνει» (Ρωμ. 8, 22), ιδία εις τας ημέρας ημών, κατά τας οποίας επλεόνασεν ο ευδαιμονισμός και η ακόρεστος πλεοναξία του ανθρώπου, ένεκα των οποίων το φυσικόν περιβάλλον και ο πλανήτης ημών αντιμετωπίζουν τον κίνδυνον ολικής καταστροφής.

Εν τω πλαισίω του ζωηρού τούτου ενδιαφέροντος του Οικουμενικού Πατριαρχείου δια την προστασίαν της δημιουργίας του Θεού, ενδιαφέροντος το οποίον, είμεθα βέβαιοι, και υμείς, αγαπητοί αδελφοί, πλήρως συμμερίζεσθε, εσκέφθημεν ότι θα ήτο καλόν και επιβεβλημένον να στρέψωμεν την προσοχήν ημών εις την περιοχήν, εις την οποίαν αι Εκκλησίαι ημών από της ιδρύσεως αυτών και δια μέσου των αιώνων διαβιούν, εις την λεκάνην δηλονότι της Μεσογείου, η οικολογική κατάστασις της οποίας βαίνει διαρκώς επιδεινουμένη. Δοθέντος ότι εν τω χώρω τούτω της Μεσογείου διαβιούν εκτός των Ορθοδόξων Εκκλησιών ημών και άλλαι χριστιανικαί Εκκλησίαι και ομολογίαι, αλλά και πιστοί άλλων θρησκειών, θα ήτο, φρονούμεν, λίαν χρήσιμον να προετοιμάσωμεν και πραγματοποιήσωμεν συνάντησιν θρησκευτικών ηγετών της περιοχής ταύτης, καθ' ήν θα συνεφωνείτο και διεκηρύσσετο είδός τι οικολογικής «Χάρτας της Μεσογείου», εν τη οποία θα εξετίθεντο αι απορρέουσαι από τας θρησκευτικάς εκάστου πεποιθήσεις αρχαί, αι επιβάλλουσαι την προστασίαν της δημιουργίας του Θεού εκ της υπό του ανθρώπου απειλουμένης καταστροφής.

Γνωρίζομεν ότι τα αμέσως και ασφυκτικώς απασχολούντα τους ανθρώπους της περιοχής ταύτης προβλήματα είναι κυρίως πολιτικής, οικονομικής και κοινωνικής φύσεως, των προβλημάτων της προστασίας του περιβάλλοντος θεωρουμένων ως δευτερευούσης και ήσσονος σπουδαιότητος. Αλλ ἡ αντίληψις αύτη και εσφαλμένη είναι και επικίνδυνος. Ως τονίζουν πάντες οι σοβαροί επιστήμονες και καταδεικνύουν τα φαινόμενα των κλιματικών αλλαγών και των λοιπών ανθρωπογενών μεταβολών της φυσικής ισορροπίας του πλανήτου, αι οικολογικαί καταστροφαί δύνανται να εκμηδενίσουν η ανατρέψουν τα τυχόν κοινωνικά η οικονομικά οφέλη εξ οιασδήποτε πολιτικής αλλαγής, δια την οποίαν διεξάγονται αγώνες επί τιμή αίματος πολλών ανθρώπων.

Προς τούτοις, η ωφέλεια ήτις θα προέκυπτε δια την ειρήνην εις την περιοχήν της Μεσογείου εκ μιας τοιαύτης συναντήσεως και συνεργασίας των εν τη περιοχή ταύτη θρησκειών, θα ήτο ανυπολογίστου σημασίας, ιδιαιτέρως σήμερον. Όλοι γνωρίζομεν πόσον ο θρησκευτικός παράγων επηρεάζει και καθορίζει εν πολλοίς, την ειρηνικήν και ομαλήν συμβίωσιν των λαών της Μεσογείου. Η όξυνσις των θρησκευτικών αντιθέσεων εν τη περιοχή ταύτη δύναται να αποβή άκρως επικίνδυνος και δι αὐτήν ταύτην την υπόστασιν των Ορθοδόξων και των λοιπών χριστιανικών Εκκλησιών. Έχομεν επειγόντως ανάγκην ειρηνικής συνυπάρξεως των θρησκειών της περιοχής, εν τη οποία διαβιούν αι Εκκλησίαι ημών. Η από κοινού αντιμετώπισις των οικολογικών προβλημάτων εν συνδυασμώ μετά των διεξαγομένων ήδη διαθρησκειακών διαλόγων, δύνανται να συμβάλουν μεγάλως εις την προσέγγισιν και ειρηνικήν συμβίωσιν των εν τη φλεγομένη περιοχή της Μεσογείου διαβιούντων λαών.

[.........]"

(Φωτογραφίες: Νικόλαος Μαγγίνας  από τον ιστότοπο Φως Φαναρίου του Παναγιώτη Ανδριόπουλου)

Πρωτοπρεσβυτέρου του Οικουμενικού Θρόνου Παναγιώτη Καποδίστρια: Η ΣΥΝΕΡΓΕΙΑ ΤΗΣ ΘΕΟΤΟΚΟΥ ΣΤΗΝ ΧΡΙΣΤΟΠΟΙΗΣΗ ΤΗΣ ΥΛΙΚΟΤΗΤΑΣ ΤΗΣ ΥΛΗΣ

Ομιλία κατά την Σύναξη Οικολογικής Ευαισθητοποίησης ενόψει Αρχής της Ινδίκτου και τον Αγιασμό επί τη ενάρξει των εργασιών του Κέντρου Λόγου Μπανάτου ΑΛΗΘΩΣ

(31 Αυγούστου 2011)

«επί σοι γαρ και φύσις καινοτομείται και χρόνος» [1]

Ενόψει Εκκλησιαστικής Πρωτοχρονιάς

Θεοφιλέστατε Επίσκοπε Φωτικής κ. Διονύσιε,
Αγαπητοί Συμπρεσβύτεροι,
Κύριε Πρόεδρε Μπανάτου,
Κύριοι Εκκλησιαστικοί Σύμβουλοι,
Κυρίες και Κύριοι,

Απόψε ολοκληρώνεται αισίως το εκκλησιαστικό έτος. Αύριο, 1η Σεπτεμβρίου, έχουμε την Πρώτη του Εκκλησιαστικού Έτους, δηλαδή Πρωτοχρονιά. Και καθώς εξαντλείται το έτος, η Ζώνη της Θεομήτορος απλώνεται νοερά πάνω από την οικουμένη -φυσικό περιβάλλον και ανθρώπινες παρουσίες- σκεπάζοντας προστατευτικά τον εν πολλοίς άκοσμο πλέον κόσμο μας. Ήδη προ ημερών Την κηδέψαμε, ενώ Εκείνη «μετέστη προς την ζωήν» [2] και, κατά την σημερινή Σύναξή μας, εκφράζει την μητρική στοργή Της προς όλους μας, καθώς μάς περιζώνει με την αγάπη, με την οποία περιέβαλε και τον ίδιο τον Θεάνθρωπο Υιό Της και κυρίαρχο του σύμπαντος κόσμου, καθιστάμενη για χάρη μας «αρραγές περιτείχισμα» και «περιβολή αδιάσπαστος» [3].

Εκκλησιαστική Πρωτοχρονιά λοιπόν και αυτή την ημέρα έχει καθιερώσει, από το 1989, το Οικουμενικό Πατριαρχείο ως ημέρα ευαισθητοποίησης της χριστιανικής (και όχι μόνον) ανθρωπότητας ως προς το διαρκές οικολογικό πρόβλημα [4], που ταλανίζει τον πλανήτη μας, προβάλλοντας μάλιστα για προσκύνηση την ψηφιδωτή και πανσεβάσμια εικόνα τής Παναγίας Παμμακαρίστου, η οποία θησαυρίζεται στον Πατριαρχικό Ναό του Αγίου Γεωργίου, στο φωτοφόρο Φανάρι. Σε αυτήν ακριβώς την ευαισθητοποίηση στοχεύει και η αποψινή μας Σύναξη, εδώ στον θαυμάσιο κήπο τού λιτού Ευκτηρίου Οίκου της Παναγίας της Βλαχέραινας Μπανάτου, πάλαι ποτέ Μοναστηρίου. Μια Σύναξη, η οποία μάλιστα αποτελεί την πρώτη εκδήλωση τού «Αληθώς», του Μορφωτικού δηλαδή Κέντρου Λόγου της Ενορίας μας, που συστάθηκε πρόσφατα, με την σύμφωνη γνώμη και την θερμή ενθάρρυνση του Σεβ. Μητροπολίτου μας κ. Χρυσοστόμου Β΄.

Θεοτόκος, η πρώτη θεολόγος του Περιβάλλοντος

Έτσι καθώς προσκυνάμε απόψε την πανσέβαστη Παναγιά μας, την κρατούσα την Ζώνη Της ανά χείρας, σκέπτομαι, αγαπητοί μου, ότι η Θεοτόκος θα μπορούσε να χαρακτηρισθεί ως η πρώτη και καλύτερη εκφραστής του οικολογικού πνεύματος, τού τόσο χρειαζούμενου στην εποχή μας και μάλιστα της λεγόμενης «Θεολογίας του Περιβάλλοντος» [5].

Όντας η ίδια, όχι υπεράνθρωπος, αλλά άνθρωπος ωσάν εμάς, δισύνθετος από σώμα και ψυχή, καταφάσκει την πρόσκληση του Ουρανού και, δίχως δεύτερες σκέψεις, παραχωρεί την όλη ύπαρξή της, ώστε μέσω αυτής να σαρκωθεί ο Λόγος του Θεού. Η υλικότητά Της δεν αποτελεί πρόβλημα ή εμπόδιο γι’ Αυτόν. Ο Θεάνθρωπος έλαβε σάρκα και οστά από την αγνή κόρη τής Ναζαρέτ και εισήλθε δι’ αυτής στην ανθρωπότητα, με στόχο όχι μονάχα την διόρθωση τής προπατορικής αστοχίας, αλλά κυρίως την καταξίωση των πάντων στην μέλλουσα δόξα των Εσχάτων. Έτσι, το σώμα της Παναγίας καθίσταται Ωραία Πύλη, διά της οποίας εισοδεύει ο Θεός στην Κτίση του. Το «κατ’ εικόνα» είχε παλαιόθεν αμαυρωθεί τραγικότατα, η υλικότητα είχε δαιμονιωδώς σκοτισθεί και αποπροσανατολισθεί, γενόμενη έτσι σκιώδες παραπέτασμα προς την θέα της πραγματικής αλήθειας των όντων.

Είναι αναγκαίο να γίνει σαφές ότι άπαντα τα στοιχεία του περιβάλλοντος, άμα τη δομήσει τους από την σοφή αγάπη και τις ενέργειες του ποιητικού Θείου Λόγου, αποτελούν θείες έννοιες και φέρουν τα σημάδια της δημιουργικής πνοής του Κτίστη τους, με προοπτική αιωνιότητας. Ούτως ή άλλως, κατά τον Καθηγητή Χρήστο Τερέζη, «το σύμπαν διαθέτει προσωπικότητα και λογικότητα, και μάλιστα όχι μόνον με όρους αλληγορίας. Πρόκειται δηλαδή για μια κοσμική πολυπλοκότητα, η οποία δεν καθορίζεται από έναν άκαμπτο και ασυμβίβαστο νομοεκτελεστικό μηχανισμό αλλά είναι προϊόν αγάπης και ελευθερίας» [6]. Ως εκ τούτων, το κώλυμα προς τον Δημιουργό ουδέποτε υπήρξε η ύλη αυτή καθεαυτή και γι’ αυτό ακριβώς δεν πρέπει ποτέ να υποτιμάται. Πραγματικό εμπόδιο εξ αρχής υπήρξε η παρακοή και η πτώση του ανθρώπου, η εγωπαθής αυτονόμησή του, η αυτοθέλητη απομάκρυνση από την ζωοποιό συνάφεια με τον Πλάστη του.

Η Παρθένος Μαρία, στο πλαίσιο τής εν απολύτω ελευθερία δυνατότητας αυτοδιάθεσής Της, αυτοπροσφέρεται ψυχή τε και σώματι ως διάμεσος για την σωτηρία της ανθρωπότητας, με πρωτοβουλία πάντως του υπεραγαπώντος Θεού. Διά των αγνών -πλην γήινων- αιμάτων Της, σύνολης της ύλης Της, γεννάται Εκείνος, που «τω τιμίω αίματί» [7] Του, σε κάθε τόπο και χρόνο, διασώζει κάθε κτιστότητά μας από την άβυσσο, ξαναχαρίζοντάς μας Παράδεισο! Οδηγεί μάλιστα όλα τα πρώην, τα τωρινά και τα μέλλοντα (τον τρόπο, τον τόπο και τον χρόνο μας δηλαδή) στην χριστοποίηση και την άφθιτη μετοχή τής μέλλουσας δόξας! Γεννά τον νέο Αδάμ, τον Ιησού Χριστό κι έτσι Εκείνος «νέαν έδειξε κτίσιν» [8]! Κατά συνέπειαν, συνεργεί και συντελεί καθοριστικά η Παναγία στο ανακαινιστικό έργο του Υιού Της, ως Μητέρα της καινής Κτίσεως [9]. Εξαιτίας αυτής ακριβώς της πεποίθησής μας, Την μεγαλύνει ο υμνωδός της 2ας Ιουλίου και 31ης Αυγούστου: «Επί σοι γαρ και φύσις καινοτομείται και χρόνος» [10]!

Κάθε υλικότητα τριγύρω κι εντός μας, πολύ περισσότερο της Θεοτόκου, στο γήινο σώμα της Οποίας εχωρήθη ο Αχώρητος, καταδεικνύει τον Δημιουργό Θεό, γι’ αυτό και χρειάζεται να σεβόμαστε πολύ την Κτίση, προσέχοντας πάντως να μην υποπέσουμε σε σφαλερές θεωρήσεις της, δηλαδή είτε στην ειδωλολατρική αποθέωσή της, είτε στην εξουθένωσή της, ως επηρμένοι αμύντορες ενίοτε μιας κακώς εννοούμενης πνευματικότητας [11]. Εάν δεν διακρίνουμε τον Ποιητή πίσω από το ποίημα, εάν δεν θαυμάσουμε τον σοφότατο Νου πίσω από το θαυμαστό πλάσμα, αποτυγχάνουμε στις θεολογικές – περιβαλλοντικές εκτιμήσεις μας. Τότε οι προσεγγίσεις μας αστοχούν και είναι δυνατόν να προκαλέσουμε βλάβη, παρά καλές υπηρεσίες στον κοινωνικό (και όχι μόνον) περίγυρό μας.

Ατυχώς, ο δυτικός τρόπος σκέψης, ακόμα και η σχεδόν ανθρωπολατρική ρήση του φιλόσοφου Καρτέσιου «σκέπτομαι, άρα υπάρχω», προσέδωσαν τόση υπεραξία στα σκεπτόμενα όντα, δηλαδή στους ανθρώπους, ώστε -άθελα- τούς εξώθησαν τρόπον τινά σε υπερφίαλες βλέψεις κυριαρχίας επί της μη λογικής φύσης, με τα γνωστά οικτρά αποτελέσματα [12]. Με δεδομένο πάντως ότι οι λόγοι των όντων δεν είναι δυνατόν να υποστούν βλάβη κατά τις όποιες οικολογικές εκτροπές / καταστροφές, αφού προήλθαν από τον πάνσοφο Νου του Δημιουργού τους, ο εκκλησιασμός των υλικών στοιχείων του φυσικού περιβάλλοντος -τον οποίον η Ορθόδοξη Θεολογία πασχίζει να εμπεδώσει στη νοοτροπία ενός εκάστου των ανθρώπων- αποβλέπει πρώτον, στην ευχαριστιακή αποκατάσταση της ισορροπίας μεταξύ του ανθρώπου και όλων των λοιπών στοιχείων του περιβάλλοντος και δεύτερον, στην αναφορά απάντων των κτιστών στον Κύριό τους [13].

Στοργική παρηγορία της φύσης μας

Η διαρκής -μητρική και διδακτική- παρουσία τής Παναγίας στην καθημερινότητά μας αποτελεί εγγύηση ισορροπίας σκέψης για την ορθόδοξη και ορθολογική αντιμετώπιση τής περιβάλλουσας όλους μας Κτίσης! Ο υμνωδός δεν παύει να θαυμάζει: «Ως υπέρτιμον στερέωμα Θεοτόκε, ο Ποιητής και Κτίστης σε, πηξάμενος ώσπερ, άστροις κατεκόσμησε, ταις θείαις ελλάμψεσιν, αις καταφαιδρύνεις τα πέρατα» [14]. Για να παραδεχθεί στην συνέχεια: «Γνωστή σου αληθώς, η χάρις αναδέδεικται, Πανάχραντε παραδόξως, ενεργούσα δυνάμεις, και τέρατα εν πάση τη γη» [15]. Ατενίζουμε λοιπόν το Πρόσωπό Της και παρηγορείται η φύση μας, καθώς δι’ αυτού βλέπουμε όσα μέσω Εκείνης συντελέσθηκαν για την σωτηρία του κόσμου μας, αποβλέποντας εντέλει στον «συνέχοντα πάντα γης τα πέρατα» [16] Υιό Της!

Κατακλείοντας τις ανωτέρω περιληπτικές σκέψεις μας, δανειζόμαστε τον εξόχως συνοπτικό για την περίπτωσή μας ποιητικό λόγο του Υμνογράφου της Μεγάλης του Χριστού Εκκλησίας μακαριστού Γερασίμου Μοναχού Μικραγιαννανίτου [17], από την «Ικετήριον προς τον φιλάνθρωπον Θεόν και Σωτήρα ημών Ιησούν Χριστόν ΑΚΟΛΟΥΘΙΑΝ υπέρ του περιβάλλοντος ημάς στοιχείου και ευσταθείας πάσης της κτίσεως» [18], η οποία εποιήθη περί το 1989 [19], για να ψάλλεται κατ’ έτος την 1η Σεπτεμβρίου:

«Ο ποιητής της κτίσεως, εκ σου δι’ αγαθότητα, μορφήν λαμβάνει ανθρώπου, και κτίζεται υπέρ φύσιν, εκ των αγνών αιμάτων σου∙ ον αίτησαι δεόμεθα υπέρ ημών πανάχραντε, ως αυτού πάναγνος Μήτηρ, τυχείν ημάς σωτηρίας» [20].

 

ΥΠΟΣΗΜΕΙΩΣΕΙΣ

 

1. Από το Απολυτίκιο της Καταθέσεως της Εσθήτος της Θεοτόκου εν Βλαχέρναις και της Ζώνης Της «εν τω σεβασμίω αυτής οίκω, τω όντι εν τοις Χαλκοπρατείοις» (2 Ιουλίου και 31 Αυγούστου αντίστοιχα).

2. Από το Απολυτίκιο της Κοιμήσεως της Θεοτόκου.

3. Από την α΄ ωδή του Κανόνος (Όρθρος 31ης Αυγούστου).

4. Βλ. εφημερίδα Εκκλησιαστική Αλήθεια, 16.8-15.9.1989 και περιοδικό Εκκλησία 66 (1989) 646.

5. Βλ. σχετικά, α) Πρωτοπρεσβυτέρου Παναγιώτου Καποδίστρια, Κεφάλαια Θεολογίας του Περιβάλλοντος, εκδ. Ιεράς Μητροπόλεως Ζακύνθου, Ζάκυνθος 2006 και β) Μητροπολίτου Ζακύνθου Χρυσοστόμου, «Εκκλησία και Περιβάλλον. Συμβολή του θεολογικού λόγου στη δημιουργία οικολογικής συνειδήσεως», Η Τακτική Σύγκλησις της Ιεράς Συνόδου της Ιεραρχίας της Εκκλησίας της Ελλάδος (Αθήναι, 9-10 Οκτωβρίου 2007)• Εισηγήσεις και Ανακοινωθέντα, εκδ. Επικοινωνιακή και Μορφωτική Υπηρεσία της Εκκλησίας της Ελλάδος - Κλάδος Εκδόσεων, Αθήναι 2008, σ. 53-66.

6. Α. Μαρά - Η. Τεμπέλη - Χρ. Τερέζη - Σ. Τριαντάρη, Θεολογία και φιλοσοφία στην εποχή των Πατέρων, εκδ. Ελληνικού Ανοικτού Πανεπιστημίου, Πάτρα 2008, τόμος 3, 149.

7. Από την Υμνολογία της Μεγάλης Εβδομάδος.

8. Από το Ν τού Ακαθίστου Ύμνου.

9. Πρβλ. Γεωργίου Μαντζαρίδη, «Η Παρθένος Μαρία Μητέρα της καινής κτίσεως», Πρακτικά Θεολογικού Συνεδρίου Εις τιμήν της Υπεραγίας Θεοτόκου και Αειπαρθένου Μαρίας, σ. 271-277.

10. Βλ. ανωτέρω.

11. Πρβλ. την ακόλουθη άποψη: «[…] Βέβαια, θα λέγαμε ότι το μεγαλύτερο πρόβλημα σήμερα, στο χώρο του Χριστιανισμού, δεν είναι η ειδωλοποίηση της κτίσης, ο νατουραλισμός, ο οποίος δεν είναι εντελώς απών, αλλά και κατεξοχήν η απαξίωσή της, η περιθωριοποίησή της, η αφαίρεση του νοήματός της, που προκύπτει από τον φόβο της ειδωλοποίησής της. Με άλλα λόγια, ο σύγχρονος Χριστιανισμός, φοβούμενος τη λατρεία της κτίσης “παρά τον κτίσαντα”, φαίνεται να αρνείται στη φύση το αυτονόητο της πλάσης της, αρνείται, δηλαδή, την παραπεμπτικότητά της, τη δυνατότητά της να “αποδεικνύει” τον δημιουργό Θεό. Σε πολλές περιπτώσεις, μάλιστα, παρουσιάζεται το φαινόμενο ο άνθρωπος της Ορθοδοξίας για λόγους συνέπειας σε απρόσωπες επιταγές και κανόνες, που ντύνονται τον μανδύα της ορθοδοξίας, να πολεμά αυτό, που βλέπει, να αρνείται την αποκάλυψη της αλήθειας, να μάχεται τη φύση, στοχεύοντας το υπέρ φύσιν. Μια τέτοια φύση, όμως, κενή νοήματος και λόγου υπάρξεωςμ δεν προκαλεί κανένα σεβασμό και καμιά ευλάβεια. Τα πάντα χάνονται μέσα στην ανθρωπολογική αποκλειστικότητα. […]» [Χρυσοστόμου Α. Σταμούλη, «Από την παθολογική συναισθηματικότητα στον οικολογικό ρεαλισμό της ευθύνης», Περιοδικό Ι. Μητροπόλεως Κύκκου και Τηλλυρίας Ενατενίσεις, 8 (Μάιος - Αύγουστος 2009) 46 εξ.

12. Βλ. σχετικά, Ανέστη Γ. Κεσελόπουλου, «Ορθοδοξία και Περιβάλλον. Natura Lapsa και Oeconomia Natura στην Ορθόδοξη Παράδοση», στον συλλογικό Τόμο Μ. Σ. Σκούρτου και Κ. Μ. Σοφούλη, Η Περιβαλλοντική Πολιτική στην Ελλάδα. Ανάλυση του Περιβαλλοντικού Προβλήματος από τη Σκοπιά των Κοινωνικών Επιστημών, εκδ. τυπωθήτω Γιώργος Δαρδανός, Αθήνα 2005, σ. 295.

13. Ό.π., σ. 316.

14. Από την δ΄ ωδή του Κανόνος (Όρθρος 31ης Αυγούστου).

15. Ό.π., από την ε΄ ωδή.

16. Από την Υμνολογία της Μεγάλης Εβδομάδος.

17. Περί αυτού βλ. επιλεκτικά, Αρχιμανδρίτου Γεωργίου Χ. Χρυσοστόμου, Ο Υμνογράφος Γεράσιμος Μοναχός Μικραγιαννανίτης και οι ακολουθίες του σε αγίους της Θεσσαλονίκης. Συμβολή στη μελέτη του βίου και του έργου του [διδακτορική διατριβή], εκδ. Οργανισμός Πολιτιστικής Πρωτεύουσας της Ευρώπης, Θεσσαλονίκη 1997.

18. εκδ. Θεσσαλονίκη 1997.

19. Περιλαμβάνεται μεταξύ των σελίδων 232 και 256 του 43ου χειρόγραφου Κώδικα / Τόμου των απάντων του. Βλ. σχετικά Αρχιμανδρίτου Γεωργίου Χ. Χρυσοστόμου, Το έργον του Υμνογράφου Γερασίμου Μοναχού Μικραγιαννανίτου. Ευρετήρια, εκδ. Οργανισμός Πολιτιστικής Πρωτεύουσας της Ευρώπης, Θεσσαλονίκη 1997, σ. 197.

20. Θεοτοκίο στο Εξαποστειλάριο του Όρθρου.

Πατριαρχικό Μήνυμα για την Εκκλησιαστική Ημέρα Περιβάλλοντος (1η Σεπτεμβρίου 2011)

Η Χάρις του Θεού καταξιώνει ημάς σήμερον όπως εναρξώμεθα ενός εισέτι εκκλησιαστικού έτους, ενός εισέτι εορτολογικού κύκλου, εντός των ευλογημένων ευκαιριών του οποίου καλούμεθα να καταβάλωμεν αγώνα πνευματικόν διά να αξιοποιήσωμεν καλλίτερον την δοθείσαν ημίν δυνατότητα του γενέσθαι «καθ’ ομοίωσιν» Θεού, ώστε να καταστώμεν και ημείς άγιοι Αυτού.

Η σημερινή όμως ημέρα, η 1η Σεπτεμβρίου, η πρώτη του νέου εκκλησιαστικού έτους, είναι αφιερωμένη, πρωτοβουλία του Οικουμενικού Πατριαρχείου, και εις την προσευχήν διά το φυσικόν περιβάλλον.

Η δε πρωτόβουλος αύτη απόφασις ουδόλως τυγχάνει άσχετος προς την ανωτέρω σημειολογίαν της σημερινής ημέρας, καθώς ο πνευματικός αγών ο οποίος επιφέρει την καλήν αλλοίωσιν του ανθρώπου συμβάλλει και εις την βελτίωσιν των σχέσεών του προς το περιβάλλον και εις την καλλιέργειαν της ευαισθησίας του ανθρώπου υπέρ της προστασίας και διαφυλάξεως αυτού.

Δοξολογούμεν, λοιπόν, σήμερον το άγιον όνομα του Θεού, διότι εχάρισεν εις την ανθρωπότητα και διατηρεί και συνέχει την φύσιν, ως το καταλληλότατον περιβάλλον διά την εν αυτώ υγιεινήν ανάπτυξιν του σώματος και του πνεύματος του ανθρώπου.

Ταυτοχρόνως δεν δυνάμεθα όμως να παρασιωπήσωμεν και το γεγονός, ότι ο άνθρωπος δεν τιμά πρεπόντως την δωρεάν ταύτην του Θεού και καταστρέφει το περιβάλλον, εκ πλεονεξίας ή εξ άλλων εγωϊστικών επιδιώξεων.

Το περιβάλλον ημών αποτελείται, ως γνωστόν, εκ του εδάφους, των υδάτων, του ηλίου, του αέρος αλλά και εκ της πανίδος και της χλωρίδος.

Ο άνθρωπος δύναται να εκμεταλλεύηται προς ίδιον όφελος την φύσιν μέχρις όμως ενός ορίου, ώστε να διασφαλίζηται η αειφορία, ήτοι η δυνατότης αναπαραγωγής των καταναλωθέντων ενεργειακών πόρων αλλά και των εμβίων, αλόγων, κτισμάτων.

Άλλωστε, η καλώς εννοουμένη εκμετάλλευσις της φύσεως αποτελεί και εντολήν του Θεού προς τον άνθρωπον, προ και μετά την πτώσιν αυτού.

Η υπέρβασις όμως του ορίου τούτου, ήτις δυστυχώς αποτελεί φαινόμενον των δύο τελευταίων αιώνων εις την ιστορίαν του ανθρωπίνου γένους, καταστρέφει την αρμονίαν των φυσικών συνισταμένων του περιβάλλοντος και οδηγεί εις τον κορεσμόν και την νέκρωσιν της δημιουργίας, αλλά και αυτού τούτου του ανθρώπου, ο οποίος δεν δύναται να επιβιώσῃ εντός απερρυθμισμένων εις βαθμόν μη αναστρέψιμον οικοσυστημάτων.

Αποτέλεσμα δε του φαινομένου τούτου είναι η εμφάνισις και εξάπλωσις ασθενειών προκαλουμένων υπό του, ανθρωπίνη ευθύνη, μολυσμού των διατροφικών αγαθών.

Εις τας ημέρας μας, ορθώς μεν τονίζεται η μεγάλη σημασία των δασών και εν γένει της χλωρίδος διά την αειφορίαν του γηΐνου οικοσυστήματος ως και την διασφάλισιν των υδατίνων πόρων, αλλά δεν πρέπει να υποτιμάται και η μεγάλη συμβολή των ζώων εις την εύρυθμον λειτουργίαν αυτού.

Τα ζώα ανέκαθεν υπήρξαν φίλοι του ανθρώπου και οι υπηρέται των ανθρωπίνων αναγκών καθώς παρείχον και παρέχουν εις αυτόν τροφήν, ένδυσιν, μεταφορικόν έργον αλλά και προστασίαν και συντροφικότητα.

Στενωτάτη είναι η σχέσις του ανθρώπου με τα ζώα, ως καταδεικνύεται εκ του γεγονότος ότι αυτά επλάσθησαν την ιδίαν ημέραν με αυτόν (Γεν. 1, 24-31) η και εκ της δοθείσης υπό του Θεού εντολής εις τον Νώε όπως διασώση έν ζεύγος εξ εκάστου είδους από τον επικείμενον κατακλυσμόν (Γεν. 6, 19).

Τυγχάνει χαρακτηριστικόν το γεγονός ότι ο Θεός επιδεικνύει ιδιαιτέραν μέριμναν διά την διάσωσιν του ζωϊκού βασιλείου.

Εις τους βίους των Αγίων αναφέρονται πολλαί διηγήσεις διά τας αρίστας σχέσεις μεταξύ Αγίων και αγρίων ζώων, τα οποία υπό άλλας συνθήκας δεν διατηρούν φιλικάς σχέσεις προς τον άνθρωπον. Βεβαίως αυτό δεν οφείλεται εις την κακήν φύσιν των, αλλά εις την αντίστασιν του ανθρώπου προς την Χάριν του Θεού και την συνεπακόλουθον συγκρουσιακήν σχέσιν αυτού μετά των στοιχείων και των αλόγων εμβίων όντων της φύσεως.

Άλλωστε, συνέπεια της διαταράξεως της σχέσεως των πρωτοπλάστων προς τον Δημιουργόν των και Θεόν ήτο και η διατάραξις των σχέσεων αυτών μετά του περιβάλλοντος: «επικατάρατος η γη εν τοις έργοις σου• εν λύπαις φάγη αυτήν πάσας τας ημέρας της ζωής σου• ακάνθας και τριβόλους ανατελεί σοι, και φάγη τον χόρτον του αγρού.

Εν ιδρώτι του προσώπου σου φάγη τον άρτον σου έως του αποστρέψαι σε εις την γην, εξ ής ελήφθης•» (Γεν. 3, 17-19) Η ειρήνευσις του ανθρώπου μετά του Θεού συνεπάγεται και την ειρήνευσιν αυτού μετά των στοιχείων της φύσεως.

Είναι φανερόν, κατόπιν τούτων, ότι η αγαθή σχέσις του ανθρώπου προς το περιβάλλον αναπτύσσεται όταν παραλλήλως αναπτύσσηται αγαθή σχέσις αυτού προς τον Θεόν.

Τυγχάνει γνωστή η αφήγησις του Συναξαριστού περί της εμπειρίας του Μεγάλου Αντωνίου, ο οποίος εις ηλικίαν ενενήκοντα ετών απεφάσισεν, καθοδηγηθείς υπό Αγγέλου Κυρίου, να πορευθή ενδότερον της ερήμου προς αναζήτησιν και άλλου αναχωρητού, του Οσίου Παύλου του Θηβαίου, ίνα λάβη παρ’ αυτού ωφέλειαν πνευματικήν.

Πορευθείς επί τριήμερον εις αναζήτησιν αυτού και ιχνηλατήσας σημεία θηρίων αγρίων συνήντησε λέοντα, ο οποίος υπεκλίθη ήρεμος έμπροσθέν του και ποιήσας μεταβολήν ωδήγησε τον Μέγαν Αντώνιον εις το σπήλαιον του Οσίου Παύλου, ένθα εύρεν αυτόν διακονούμενον υπό θηρίων.

Κόραξ εκόμιζεν αυτώ τον επιούσιον άρτον! Την ημέραν μάλιστα της επισκέψεως του Μεγάλου Αντωνίου εκόμισεν εις αυτόν διπλήν μερίδα μεριμνήσας και διά τον επισκέπτην αυτού! Οι Άγιοι ούτοι είχον αναπτύξει αγαθήν σχέσιν μετά του Θεού, διό και είχον φιλικάς σχέσεις προς πάντα τα ζώα της φύσεως.

Η δημιουργία αυτής της αγαθής σχέσεως προς τον Θεόν πρέπει να προτάσσηται ως το κύριον μέλημά μας, και υπηρέτης αυτής της προοπτικής πρέπει να είναι η αγαθή σχέσις μας προς το ζωϊκόν, το φυτικόν και το άψυχον περιβάλλον μας. Υπό την προοπτικήν αυτήν η ζωοφιλία δεν θα αποτελή στείραν κοινωνικήν εκδήλωσιν συμπαθείας προς τα προσφιλή μας ζώα, πολλάκις συνοδευομένην δυστυχώς και υπό αναλγησίας διά τον πάσχοντα συνάνθρωπον, την εικόνα του Θεού, αλλά θα είναι αποτέλεσμα της αγαθής σχέσεώς μας προς τον Δημιουργόν του παντός.

Είθε ο Δημιουργός του καλού λίαν σύμπαντος και του καλού λίαν γηΐνου οικοσυστήματος να εμπνεύσηι όλους ημάς να συμπεριφερώμεθα ευσπλάχνως προς άπαντα τα στοιχεία της φύσεως, με καρδίαν ελεήμονα υπέρ πάντων αυτών, ανθρώπων, ζώων και φυτών, ως και ο Αββάς Ισαάκ ο Σύρος λέγει, απαντών εις την ερώτησιν: «Τί εστι καρδία ελεήμων;». «Καρδία ελεήμων εστί, καύσις καρδίας υπέρ πάσης της κτίσεως, υπέρ των ανθρώπων, και των ορνέων, και των ζώων, και υπέρ παντός κτίσματος. Και εκ της μνήμης αυτών, και της θεωρίας αυτών ρέουσιν οι οφθαλμοί δάκρυα. Εκ της πολλής και σφοδράς ελεημοσύνης της συνεχούσης την καρδίαν, και εκ της πολλής καρτερίας σμικρύνεται η καρδία αυτού, και ου δύναται βαστάξαι, ή ακούσαι, ή ιδείν βλάβην τινά, ή λύπην μικράν εν τη κτίσει γενομένην» (Αββά Ισαάκ του Σύρου, Άπαντα τα ευρεθέντα σχετικά, Λόγος ΠΑ΄).

Διά της τοιαύτης ευσπλαχνίας ημών προς άπασαν την κτίσιν θα τιμήσωμεν το θεόσδοτον αξίωμα ημών ως αρχηγών της Κτίσεως, ενδιαφερομένων μετά πατρικής στοργής υπέρ πάντων των στοιχείων αυτής, τα οποία ούτω θα μάς υπακούουν αισθανόμενα την αγαθοεργόν διάθεσίν μας, και θα πειθαρχούν εις την επιτέλεσιν της φιλανθρώπου και υπηρετικής των αναγκών μας αποστολής των.

Φωτογραφία: Ο Πατριάρχης Βαρθολομαίος από τον Νίκο Μαγγίνα, Ίμβρος 2011 / Φως Φαναρίου

Ο Μητροπολίτης Ζακύνθου κατά των Νερώνων του νησιού

  Φωτογραφίες, χθες το απόγευμα: π. Π. Κ. 

Ομιλώντας χθες ο Μητροπολίτης Ζακύνθου κ. Χρυσόστομος Β΄ προς το πυκνότατο εκκλησίασμα, κατά το πολυαρχιερατικό Συλλείτουργο των "Μπασιμάτων" του Πολιούχου μας Αγίου Διονυσίου, έκανε ιδιαίτερη μνεία στην ορεινή περιοχή του νησιού, στα χωριά Κοιλιωμένος, Άγιος Λέων, Μονή Υπεραγάθου - Σιναϊτικό Μετόχιο, Πόρτο Ρόξα και Λιμνιώνα, που από προχθές έχουν παραδοθεί στη μανία της Φωτιάς.

Εξέφρασε την απέραντη θλίψη του για την ολοκληρωτική καταστροφή, που συντελείται στον πνεύμονα εκτεταμένου πρασίνου της περιοχής αυτής, μια θλίψη, η οποία σκιάζει την εορταστική διάθεση επί τη πανηγύρει του Αγίου Διονυσίου. Καταφέρθηκε κατά των σύγχρονων Νερώνων και κάλεσε όλους να συνεισφέρουν με τον τρόπο τους στην εμπέδωση οικολογικής συνείδησης και αγαστής συναρμογής όλων με το πολύπαθο φυσικό περιβάλλον μας.

Ο Οικουμενικός Πατριάρχης εγκαινίασε το Οικολογικό Πάρκο των Αγίων Θεοδώρων στην Ίμβρο

Ρεπορτάζ - φωτογραφίες: Νικόλαος Μαγγίνας / Φως Φαναρίου Παναγιώτη Ανδριόπουλου

Χθες το απόγευμα στο χωριό του, στους Αγίους Θεοδώρους στην Ίμβρο, ο Οικουμενικός Πατριάρχης Βαρθολομαίος εγκαινίασε το Οικολογικό Πάρκο των Αγίων Θεοδώρων.

Παρέστησαν ο Μητροπολίτης Ίμβρου και Τενέδου Κύριλλος, ο Επίσκοπος Δορυλαίου Νίκανδρος, Άρχοντες της Μ.τ.Χ.Ε., με επικεφαλής τον Πρόεδρο των Οφφικιάλων Οδ. Σασαγιάννη, ο οποίος και μίλησε καταλλήλως, πολλοί Ίμβριοι και απόδημοι.

Μίλησε φυσικά και ο Πατριάρχης, γνωστός ανά την υφήλιο για την οικολογική του ευαισθησία και τη συμβολή του στην οικολογική αφύπνιση του πλανήτη.

 

 

 

Η συνέργεια της ύλης στη μεταμόρφωση της Κτίσης

[Μικρό απόσπασμα Ομιλίας του Πρωτοπρεσβυτέρου του Οικουμενικού Θρόνου Παναγιώτη Καποδίστρια, κατά την ευλογία των Σταφυλιών, στην εορτή της Μεταμορφώσεως του Σωτήρος, 6 Αυγούστου 2011]

[...]

Στο όρος Θαβώρ ο Κύριος δεν απέκτησε φως από κάπου έξωθεν, αλλά έδειξε Φως αφ' Εαυτού Του, έστω και μιαν απειροελάχιστη -πλην υπέροχη- ακτίνα, από εκείνο το παντέλειο Φως, το οποίο διαθέτει! Έκτοτε ο άνθρωπος καλείται σε κάθε λατρευτική ευκαιρία να μεταμορφωθεί επί το θεοπρεπέστερον, δεδομένου ότι δεν παύει να είναι ζώον θεούμενον!

Η ύλη, η οποία τον περιβάλλει, δύναται να αναγγείλει και αυτή την ποίησιν των χειρών του Κτίσαντος και να συνεργήσει στον απώτερο στόχο της θείας οικονομίας για συσσωμάτωση των πάντων στην Αγάπη του Θεού.

Εν προκειμένω ευλογούμε τα σταφύλια, δηλαδή κάποιους εύχυμους από τους πολλούς και διάφορους καρπούς τής χοϊκότητας της Κτίσης, ώστε, στη συνέχεια, να συνεργήσουν στη μεταμορφωτική τέλεση του Μυστηρίου της μεταδόσεως Αίματος Χριστού στις ατροφικές φλέβες της διαχρονικής ανθρωπότητας. Δεν τιμάμε λατρευτικά -εννοείται- αυτό καθεαυτό το σταφύλι με τρόπο ειδωλολατρικό ή πανθεϊστικό, αλλά πίσω από αυτό οσμιζόμαστε την ποιητική / αγαπητική ψαύση του Δημιουργού επί αυτού του περιβαλλοντικού στοιχείου!

[...]".

Για τις αλλεπάλληλες πυρκαγιές της Ζακύνθου

Δεν αλλάζει τίποτε, ως φαίνεται... Δεν φθάνει η κατακλυσμιαία διαφθορά της σύγχρονης Ζακύνθου, δεν φθάνει η έκπτωση σε όλα τα επίπεδα του κοινωνικού βίου, κάθε που λίγο φυσά -και αυτό το καλοκαίρι- κάποιοι ασυνείδητοι εγκληματίες ανάβουν πυρκαγιές στο όσο πράσινο μάς απέμεινε και όποιον πάρει η φλόγα... Οι ειδικοί μάλιστα επισημαίνουν ότι οι κατ' έτος πυρκαγιές της Ζακύνθου είναι πολύ-πολύ περισσότερες, αναλογικά, απ' όλων των άλλων περιοχών της Ελλάδας!!!...

Τι μεγάλο κακό είναι αυτό; Χθες το απόγευμα, μέχρι αργά το βράδυ και ίσως ακόμη, τώρα το πρωί, πολύ μεγάλη φωτιά μαινόταν στον Βραχιώνα (όπως μαρτυρά η ανωτέρω χθεσινή φωτό του Τάσου Ζαρκάδη), σε διαδοχή μιας άλλης προχθές στον Σκοπό και πάει λέοντας... Τα πάθη μας δεν έχουν τέλος...